ЎЗБЕКИСТОН  РЕСПУБЛИКАСИ 

ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ

НИЗОМИЙ НОМИДАГИ ТОШКЕНТ ДАВЛАТ ПЕДАГОГИКА УНИВЕРСИТЕТИ

“УМУМИЙ ПСИХОЛОГИЯ” КАФЕДРАСИ

П.С.ЭРГАШЕВ

“ЁШ ПСИХОЛОГИЯСИ ВА ПЕДАГОГИК ПСИХОЛОГИЯ” 
ФАНЛАРИДАН НАЗОРАТ ТОПШИРИҚЛАРИ ТЎПЛАМИ

ТОШКЕНТ - 2009  

Аннотация

Мазкур тўплам “Ёш психологияси ва педагогик психология” фанлари бўйича тузилган назорат топшириқларидан ташкил топган бўлиб, улардан талабалар билимини назорат қилиш, уларнинг мустақил таълимини ташкил этишда фойдаланиш мумкин. Тўпламга турли хил шаклдаги бошқотирмалар, анаънавий тест топшириқлари ҳамда уларнинг жавоблари киритилган. Тўплам фан ўқитувчилари, номутахассислик ҳамда мутахассислик факультетларининг бакалавриат босқичи талабалари учун мўлжалланган бўлиб, ундан, шунингдек, психология фанининг турли соҳалари бўйича мустақил таълим олишга барча қизиқувчилар фойдаланиши мумкин.

Масъул муҳаррир:  Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби, 
                                            психология фанлари доктори, 
                                            профессор М.Г.Давлетшин

Тақризчилар:  психология фанлари доктори, 
                                   профессор З.Т.Нишонова 

              психология фанлари номзоди, 
              доцент С.М.Тўйчиева

Тўплам Низомий номидаги ТДПУ ўқув-услубий кенгашининг 2009 йил “___” ______________ даги     - сонли қарори билан нашрга тавсия қилинган.

© П.С.Эргашев, 2009
Тўпламнинг умумий ғояси ва мазмуни ҳақида

Ёш психологияси ва педагогик психология фанлари психик ривожланиш қонуниятлари, ички механизмлари, омиллари, шарт-шароитлари, бунда таълим- тарбия жараёнларининг аҳамияти ҳақидаги билим билан қуроллантириш учун хизмат қилади. Ушбу фанлар асосини чуқур ўзлаштириш педагогик фаолиятда таълим-тарбия жараёнини таълим олувчиларнинг ёш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда ташкил этиш ва самарали бошқариш учун ёрдам беради. 
Ҳар қайси фанни ўрганиш ҳамда ўзлаштиришда ўқув фаолиятининг самарадорлиги кўп жиҳатдан мустақил таълимнинг кўлами ҳамда сифатига боғлиқдир. Таълимнинг ҳар қандай бошқа шаклида бўлгани каби мустақил таълимда ҳам таълим самарадорлигини назорат қилиб бориш ўта муҳим аҳамиятга эгадир. Айнан назорат эгалланган билимлар заҳирасининг ҳолатини баҳолаш, ундаги кемтик ўринларни ўз вақтида пайқаш ва бартараф этиш имконини беради. Аммо одатда назорат мустақил таълим жараёнини текшириш воситаси, унинг тайёр натижаларини баҳолаш учун асос сифатида гавдаланади. Бундай назоратнинг ўзини мустақил иш шаклига айлантириш, яъни таълим олувчининг тегишли фан соҳаси бўйича ўз билимларини мустақил равишда мунтазам текшириб боришини ташкил этишга интилиш педагогик амалиётда унчалик кўп кўзга ташланмайди. Ваҳоланки, ўзини-ўзи назорат қилишнинг мустақил таълим шакли сифатида рўёбга чиқарилиши қатор ижобий ҳолатлар билан тавсифланади: биринчидан, ўзини-ўзи назорат қилиш таълим олувчига ўз билими даражасини мустақил аниқлаштириб олиб, ўзи учун тегишли шахсий  хулосаларни чиқариш имкониятини яратади; иккинчидан, бундай ёндашув таълим олувчини ўқув фаолиятида ўзини-ўзи назорат қилишга одатлантириш, унда ташқил назоратга мўлжал олиб фаолият юритишга нисбатан шаклланган мойилликни сусайтириш учун хизмат қилади; учинчидан, ўзини-ўзи назорат қилиш шахснинг муҳим психологик эҳтиёжи – ўзини, ўз салоҳиятини синаб кўриш, билиб олиш учун шароит туғдиради. 
Мустақил таълим шакли сифатида ўзини-ўзи назорат қилиш жараёнини самарали ташкил этиш, аввало, тегишли фан бўйича назорат трпшириқлари қанчалик шакллантирилганига боғлиқ бўлади. Мазкур тўпламда ёш даврлари психологияси ва педагогик психология фанлари бўйича талабалар ўз билимини мустақил текшириши ҳамда баҳолашини ташкил этишда қўлланиши мумкин бўлган турли топшириқлар (бошқотирма ва тест топшириқлари) келтирилган. Улар воситасида мустақил таълимни ташкил этиш учун, масалан, талабаларга муайян вақтга топшириқлар тўплами билан мустақил ишлаш вазифасини бериб, сўнгра вазифанинг бажарилиши юзасидан улар билан суҳбат ўтказиш мумкин. Топшириқлар талаба томонидан қанчалик тўғри бажарилганини тез ҳамда осон текшириш имкониятини яратиш мақсадида тўплам сўнгида (илова сифатида) унга киритилган барча назорат топшириқларининг жавоблари келтирилади.    Бу ҳолат тўпламдаги топшириқлар асосида ўз билимини мустақил текшириб кўришни кўзлаган талабаларга ҳам муайян енгиллик яратиши, шубҳасиз.
Мазкур тўплам бу йўналишдаги илк уринишлардан бўлгани учун унда муайян камчиликлар кузатилши табийидир. Бироқ ўзининг қатор камчиликлари билан ҳам тўплам ўқитувчи ва талабаларнинг яқин ёрдамчисига айланишига умид қилиш мумкин. Аниқланган камчиликлар ҳақидаги фикр мулоҳазалар эса тўпламнинг кейинги нашрларини такомиллаштириш учун, албатта, эътиборга олинади. Тўплам ҳақидаги барча фикр-мулоҳазалар Низомий номидаги ТДПУ “Умумий психология” кафедрасида қабул қилинади.      

I ҚИСМ.  ЁШ ПСИХОЛОГИЯСИ ВА ПЕДАГОГИК ПСИХОЛОГИЯ  ФАНЛАРИДАН БОШҚОТИРМАЛАР

I ТОПШИРИҚ

Ёш психологияси ва педагогик психология фанларининг тадқиқот методлари

Вазифа: Ёш психологияси ва педагогик психология соҳаларида кенг қўлланадиган қуйидаги методларнинг ишлаб чиқилиши қайси олимларнинг ижоди ва ғоялари билан боғлиқ эканини белгиланг. Бунда қуйидаги жадвалнинг тегишли сатри ва устуни кесишган жойга муайян белги қўйиш талаб қилинади.

№	

Методлар

	Олимлар	
		Ф.Гальтон	Я.Морено	Ж.Пиаже	А.Ф.Лазурский	Э.Крепелин	А.Гезелл	Л.С.Виготский	
1	Эгизаклар методи								
2	Клиник суҳбат методи								
3	Социометрия методи								
4	Табиий эксперимент методи								
5	Проектив метод								
6	Генетик кесимлар методи								
7	Экспериментал генетик метод								

II ТОПШИРИҚ

Ёш психологияси фанининг алоҳида тадқиқот соҳалари

Вазифа: Ёш психологияси фанининг қуйида кўрсатилган турли тадқиқот соҳалари доирасида қандай даврлар ўрганилишини кўрсатинг. Бунда соҳа номи келтирилган шаклдаги бўш майдонга қуйидаги жадвалда санаб ўтилган даврлар тартиб рақамларини киритиб қўйиш талаб қилинади.  

Акмеология

 Пренатал

 психология

   Герантопсихология

1	Етуклик даври психологияси	
2	Кексалик даври психологияси	
3	Ҳомила даври психологияси	
III ТОПШИРИҚ

Ёш психологияси ва педагогик психология фанларининг шаклланишига катта ҳисса қўшган олимлар ҳамда уларнинг асарлари

Вазифа: Ёш психологияси ҳамда педагогик психология фанларининг шаклланиши ва ривожланишига муносиб ҳисса қўшган қуйидаги олимларнинг қаламига мансуб асарларни кўрсатинг. Бунда қуйида келтирилган жадвал ўртасидаги икки ёнма ён бўш устунга чап тарафдан тегишли асарнинг тартиб рақамини ўнг тарафдан олимнинг тариб рақамини ёзиб қўйиш талаб қилинади.   

№	

Асарлар	
Асар
тартиб рақами
	
Олим
тартиб рақами	

Олимлар	

№	
1	“Одам тарбия предмети сифатида” 
(1868-1869)			
У.Джемс	1	
2	“Ўқитувчилар билан психология ҳақида суҳбатлар” (1902)			
А.П.Нечаев	2	
3	“Бола руҳияти”
(1888)
			
К.Бюллер	3	
4	“Тарбиячи ва ўқитувчилар учун психологик очерклар”
(1901-1908)			
А.Гезелл	4	
5	“Олти ёшгача бўлган давр психологияси”(1915)
			
Э.Шпрангер	5	
6	“Болаларнинг оиладаги тарбияси ва унинг аҳамияти” (1912)			
П.Ф.Лесгафт	6	
7	“Ўспиринлик даври психологияси”(1924)
			
К.Д.Ушинский	7	
8	“Мактабгача ёшдаги боланинг ақлий ривожланиши” (1925)			
В.Прейер	8	
9	“Ўспиринлик”
(1904)
			
Г.Холл	9	
10	“Боланинг маънавий ривожланиши”
(1918)			
В.Штерн	10	

IV ТОПШИРИҚ

Ёш психологияси фанида психик ривожланишни 
даврлаштириш муаммоси 

Вазифа: Берилган ёш даврларининг фанда қабул қилинган тахминий хронологик чегараларини ажратиб кўрсатинг. Бунда қўйида чизиб кўрсатилган шкаланинг тегишли бандидан ажратувчи чизиқни қўйиб, ҳосил бўлган кесма олдига муайян даврнинг тартиб рақамини ёзиш талаб қилинади. 

21	
20	

Хронологик ёш чегаралари

19	
18	
17	
16	
15	
14	
13	
12	
11	
10	
9	
8	
7	
6	
5	
4	
3	
2	
1	
0	

№	
Ёш босқичлари
	
I	Гўдаклик	
II	Илк болалик 	
III	Мактабгача ёш даври	
IV	Кичик мактаб ёши	
V	Ўсмирлик	
VI	Ўспиринлик	

V ТОПШИРИҚ

Психик ривожланиш ҳақидаги назария ва таълимотлар 

1-Вазифа: Психик тараққиётнинг турли жиҳатлари билан боғлиқ бўлган қўйидаги тушунчалар қайси олимларнинг илмий қарашларида марказий ўрин тутишини кўрсатинг. Бунда тегишли тушунча келтирилган жадвал сатрлари ва муайян олим исми шарифи кўрсатилган устун ўзаро кесишган жойга бирор белги қўйиш талаб қилинади.

№	

Илмий тушунчалар 

	Олимлар	
		А.Адлер	Д.Б.Эльконин	Ж.Пиаже	З.Фрейд	Л.Колберг	Э.Эриксон	Л.С.Виготский	
1	Эгоцентризм

	
2	Эдип комплекси
								
3	Тараққиётнинг энг яқин зонаси
								
4	Етакчи фаолият
								
5	Декаляж
								
6	Кемтиклик комплекси
								
7	Психологик ҳимоя
								
8	Ёш инқирози
								
9	Ижтимоий-психологик идентификация
								
10	Аҳлоқий дилемма

 2-Вазифа: З.Фрейд томонидан психик ривожланишни даврлаштириш бўйича илгари сурилган ғояга кўра турли ёш босқичлари бир-бирини қандай кетма кетликда алмаштиришини белгилаб чиқинг. Бунда ҳар қайси ёш босқичи умумий тизимда нечанчи ўринни эгалласа, қўйида келтирилган жадвалда бу босқичга мос тартиб рақамидан бошқа рақамларни ўчириш талаб қилинади.

Психик тараққиёт босқичларининг номи ва умумий таснифдаги тартиб рақами	
Генитал босқич	Фаллик босқич	Орал босқич	Латент босқич	Анал босқич
	
1	2	3	4	5	1	2	3	4	5	1	2	3	4	5	1	2	3	4	5	1	2	3	4	5	
3-Вазифа: Э.Эриксоннинг инсон психик ривожланиши давлари ҳақидаги назариясига мувофиқ ҳар бир даврда қайси психик ҳолат ва хусусиятлар ўзаро зиддиятга киришиб психологик инқирозни вужудга келтиришини кўрсатинг. Бунда қўйидаги жадвалда аралаш ҳолда келтирилган ва ўзаро зид жуфтликни  ҳосил қилувчи психик ҳолат ҳамда хусусиятларнинг умумий рўйхатдаги тартиб рақамларини жадвал остидаги икки сатр (жавоблар майдони) нинг юқори ва паст дарчаларига жуфт-жуфт қилиб киритиш талаб қилинади.

№	Психик 
ҳолат ва хусусиятлар	№	Психик 
ҳолат ва хусусиятлар	
1	Атроф оламга ишонч	9	Ўзига берилишлик	
2	Ташаббускорлик	10	Ролларнинг чалкашиши	
3	Ҳаётий фаоллик	11	Уялиш ва иккиланиш	
4	Яқин муносабатларга интилиш	12	Айбдорлик ҳисси	
5	Эго-интеграция	13	Атроф оламга ишончсизлик	
6	Мустақиллик ҳисси	14	Кемтиклик ҳисси	
7	Эго-идентификация	15	Ёлғизланишга ҳаракат қилиш	
8	Меҳнатсеварлик 	16	Афсусланиш	

Жавоблар майдони	

								

4-Вазифа:  Ж.Пиаже ажратган интеллект тараққиёти босқичларининг ҳар бирига хос хусусиятларни белгиланг. Бунда қуйида санаб ўтилган интеллектуал фаолият хусусиятларининг тартиб рақамини тегишли босқич номи келтирилган сатрдаги жавоблар устунига ёзиш талаб қилинади.

№	Интеллектуал фаолият хусусиятлари	
1	Боланинг ўзини муайян ҳаракат иштирокчиси сифатида англай бошлаши 	
2	Боланинг нарса-буюмларни фақат бир белгисига мувофиқ таснифлай олиши	
3	Боланинг мантиқий фикрлашга ва тахминларни тизимли текширишга қодир бўлиши	
4	Боланинг нарса-буюмларни муайян сўз ва образлар орқали ифодалай олиши 	
5	Боланинг мақсадли ҳаракатни амалга оширишга қодир бўлиши	
6	Боланинг миқдор, ҳажм ва вазн сақланиши қонунларини тушуна олиши	
7	Боланинг назарий, мафкуравий муаммолар билан, келажак билан қизиқа бошлаши	
8	Боланинг нарса-буюмларни бирор белгиси бўйича тартиблаштиришга қодир бўлиши 	
         
№	Интеллектуал тараққиёт босқичлари	Жавоблар майдони	
I	Сенсомотор интеллект босқичи	
		
II	Операцияларгача бўлган босқич	
		
III	Конкрет операциялар босқичи	
		
IV	Формал операциялар босқичи	
		
VI ТОПШИРИҚ

Психик тараққиёт қонуниятлари ва етакчи фаолият турлари

	Вазифа: Психик ривожланиш қонуниятларининг мазмуни ҳамда турли ёш даврларидаги етакчи фаолият турларини кўрсатинг. Бунда қуйида келтирилган жадвалнинг биринчи устунига киритилган бандлар тартиб рақамини учинчи (бўш) устунга иккинчи устунда келтирилган тушунчалар рўпарасида уларга мос жавоб вариантлари ўрин эгаллайдиган қилиб жойлаштриш талаб қилинади.

№	
1-устун	
2-устун	
3-устун

Психик ривожланиш қонуниятларининг мазмуни
	
1	Психик ривожланиш давомида турли психик функциялар тараққиётининг нотекис кечиши
	Кумулятивлик қонунияти		
2	Нисбатан суст ривожланган психик функциялар вазифасининг қисман бошқа функциялар томонидан бажарилиши   	Гетерохронлик қонунияти		
3	Психик функцияларнинг ўзраро алоқадорликда тараққий этиши
	Сензитивлик қонунияти		
4	Психик ривожланишнинг муайян даври маълум психик   функциялар ривожланиши учун қулай давр бўлиши 	Компенсация қонунияти		
5	Психик ривожланиш давомида психик функциялар ва хусусиятлардаги ўзгаришларнинг тўпланиб бориши
	Интеграция қонунияти		

Турли ёш даврларида етакчи фаолият турлари
	
1	Сюжетли-ролли ўйин

	Гўдаклик даври		
2	Ўқув фаолияти 

	Илк болалик даври		
3	Предметли-манипулятив фаолият 

	Мактабгача ёш даври		
4	Интим-шахсий мулоқот 

	Кичик мактаб ёши		
5	Бевосита эмоционал мулоқот

	Ўсмирлик даври		
VII ТОПШИРИҚ

 Онтогенезда шахс тарақиётининг умумий хусусиятлари 

Вазифа: Турли ёш давларида инсон шахсининг ривожланишида етакчи жараёнларнинг нисбати қандай бўлишини белгиланг. Бунда қуйидаги жадвалда кўрсатилган ҳар бир давр учун уч хил вариантдаги нисбатдан тўғри бўлганини қолдириб бошқа икки ортиқча вариант устидан чизиб қўйиш талаб қилинади.    

Ёш даврлари	Шахс ривожланишидаги етакчи жараёнлар нисбати 	
Илк болалик  ёши
Мактабгача ёш 
Кичик мактаб ёши 	индивидуализация  >
адаптация	адаптация  >
индивидуализация	интеграция  >
индивидуализация	
Ўрта 
мактаб 
ёши	индивидуализация  >
адаптация	адаптация >
индивидуализация	интеграция >
индивидуализация	
Катта 
мактаб 
ёши	индивидуализация  >
адаптация	адаптация >
индивидуализация	интеграция >
индивидуализация	

VIII ТОПШИРИҚ

Онтогенезнинг илк босқичларида психик тараққиёт хусусиятлари

Вазифа: Психик ривожланишнинг илк босқичларига хос хусусиятларни аниқланг. Бунда қуйидаги жадвалда тегишли хусусият ва ёш босқичининг номи киритилган сатр билан устун кесишган жойга белги қўйиш талаб қилинади. 

№	Психик ривожланишнинг муайян даврига хос хусусиятлар	Психик ривожланиш даврлари	
		Чақалоқлик	Гўдаклик	Илк болалик	
1	Болада кўргазмали-образли тафаккур шакллана бошлаши 				
2	Боланинг кўзгуда ўз аксини катталар ёрдамисиз танишни бошлаши				
3	Бола туғулганидаёқ мавжуд бўлган шартсиз рефлексларнинг кўпчилиги йўқолиб кетиши				
4	Болада турли жинсдаги кишиларга нисбатан ҳар хил реакция кузатила бошланиши 				
5	Боланинг товушларни баландлик ва тембр хусусиятларига кўра фарқлай  бошлаши 				
6	Боланинг атрофдаги одамлар нутқида диққатни жамлай бошлаши				
7	Бола нутқи ривожланишида “сўз-гап” босқичининг бошланиши				
8	Болада ҳамдардлик қилишга хос илк хатти-ҳаракатларнинг  кузатилиши 				
9	Бола юзида шаклан табассумга ўхшаш ҳаракатларнинг илк бора кузатилиши				
10	Болада муайян нарса-буюмлар ўзига тегишли эканини қайд этиш хусусияти шаклланиши				
IХ ТОПШИРИҚ

Мактабгача ёш даврида психик ривожланиш хусусиятлари

Вазифа: Мактабгача ёш давридаги психик ривожланиш учун хос бўлган хусусиятларни белгиланг. Бунда қуйидаги жадвалда келтирилган жумлаларда тушириб қолдирилган фикрни ҳар бир жумла остида кўрсатилган вариантлар орасидан топиб, тўғри вариантни очиқ қолдириш икки нотўғри вариант устидан эса чизиб қўйиш талаб қилинади. 
	
1.Онтогенездаги психик ривожланиш давомида энг аввал ... пайдо бўлади
	
қойдали ўйин
	предметли ўйин	ролли ўйин	
2.Қойдали ўйинлар болаларда  ... нинг ривожланиши учун ўта муҳим аҳамиятга эгадир
	
қизиқишлар
	дунёқараш	иродавий сифатлар	
3.Мактабгача ёш даврида тахминан 4 ёшдан бошлаб ...
	
болалар шаклларнинг контурини ажрата олади	эмоциялар амбивалентлиги ҳодисасини тушуна олади	чин ва намойиш этилаётган эмоцияларни ажрата олади	
4.Мактабгача ёшда яққол намоён бўладиган тафаккур эгоцентризми асосан ... гача деярли бутунлай йўқолиб кетади	
8-9 ёш
	12-14 ёш	16-18 ёш	
5.Мактабгача ёшдаги боланинг ўзига унчалик қизиқ бўлмаган топшириқни узоқ вақт бажаришга қодирлиги унинг мактаб таълимига ... жиҳатдан тайёрлигини билдиради	
интеллектуал
	эмоционал	социал	
6.Муваффақиятга интилиш мотивациясида гендер фарқлар  тахминан ... ёшдан намоён бўла бошлайди 	
3-4 ёш
	5-6 ёш	7-8 ёш	
7.Режисёрлик ўйини ... нинг бир тури бўлиб ҳисобланади
	
предметли ўйин
	сюжетли-ролли ўйин 	дидактик ўйин	
8.Расм чизишда мактабгача ёшдаги болалар ... дан кейингина рангни нарса-буюмларнинг муҳим белгиси сифатида ишлата бошлайди 	
2 ёш
	4 ёш	6 ёш	
9.Мактабгача ёшдаги болаларнинг агрессив ҳаракатларида 3 ёшдан 5 ёшгача ...
	
вокал ҳаракатлар камаяди ва мотор ҳаракатлар кучаяди	вокал ҳаракатлар кучаяди ва мотор ҳаракатлар камаяди	вокал ҳаракатлар ҳам, мотор ҳаракатлар ҳам камаяди 	
10. ... дан қўрқиш мактабгача ёш даврида пайдо бўлади
	
нотаниш одамлар	қоронғулик	ўлим
	
Х ТОПШИРИҚ

Кичик мактаб ёши даврида психик ривожланиш хусусиятлари

Вазифа: Кичик мактаб ёши даври учун хос психологик хусусиятларни кўрсатинг. Бунда қуйида берилган жадвалнинг ҳар бир бандидаги икки хил мулоҳазадан тўғрисини аниқлаб, жавоб майдонида унга мос катакчани очиқ қолдириш, нотўғри фикрга мос бўлгани устидан чизиб қўйиш талаб қилинади. 

№	Кичик мактаб ёшига хос хусусиятлар ҳақидаги мулоҳазалар	Жавоб майдони	

1	а)ўқув фаолиятида дастлаб ижтимоий мотивлар устун бўлади	а	
	б) ўқув фаолиятида дастлаб билиш мотиви устун бўлади	б	

2	а)кўргазмали-образли тафаккур таркиб топади	а	
	б)сўз-мантиқий тафаккурнинг таркиб топади	б	

3	а)хулқ-атворда импульсивликнинг ортади	а	
	б)хулқ-атворда импульсивликнинг камаяди	б	

4	а)дўстлашиш мотивлари орасида ташқи мотивларнинг роли ортади	а	
	б)дўстлашиш мотивлари орасида ташқи мотивларнинг роли камаяди	б	

5	а)бориш таъқиқланган жойларга қизиқиш ортади	а	
	б)бориш таъқиқланган жойларга қизиқиш камаяди	б	

6	а)билиш жараёнларида ихтиёрийлик ортади	а	
	б)билиш жараёнларида ихтиёрийлик пасаяди	б	

7	а)танбеҳни тенгдошлар орасида оғир қабул қилиш кузатилади	а	
	б)танбеҳни тенгдошлар орасида жиддий қабул қилмаслик кузатилади	б	

8	а)эмоциялар амбивалентлиги ҳодисасини тушуниш кузатилади	а	
	б)эмоциялар амбивалентлиги ҳодисасини тушунмаслик кузатилади	б	

9	а)ўзига-ўзи берадиган баҳо педагогик баҳога боғлиқ бўлади	а	
	б) ўзига-ўзи берадиган баҳо педагогик баҳога боғлиқ бўлмайди	б	

10	а)тафаккурда консервация хусусияти шаклланган бўлади	а	
	б)тафаккурда консервация хусусияти шаклланмаган бўлади	б	
ХI ТОПШИРИҚ

Ўсмирлик даврида психик ривожланиш хусусиятлари

Вазифа: Ўсмирлик давридаги психик ривожланишга хос хусусиятларни белгиланг. Бунда қуйида келтирилган жадвалда кўрсатилган қайси психологик хусусиятларнинг ривожланиши ўсмирлик даврида кучайишини, қайсиларининг ривожланиши эса аксинча сусайишини тегишли хусусият келтирилган сатр ва “кучаяди”, “сусаяди” жумлалари киритилган устунлар ўзаро кесишган жойга бирор белги қўйиш талаб қилинади. 

№	Ўсмирлик даврида ривожланиши кучаядиган ёки сусаядиган хусусиятлар	Кучаяди	Сусаяди	

1	
Болада характер акцентуациясининг вужудга келиш эҳтимоли 	

2	
Боланинг тенгдошлар референт гуруҳидаги комфорлик даражаси  	

3	
Бола механик хотирасининг ривожланиши	

4	
Боладаги аффилиация эҳтиёжи	

5	
Боладаги ўқув фаолиятига нисбатан қизиқиш	

6	
Боланинг катталар билан мулоқот эҳтиёжи	

7	
Боладаги автономияга бўлган эҳтиёж	

8	
Бола шахси ривожланишида адаптация жараёнининг даражаси	

9	
Бола сўз-мантиқий тафаккурининг ривожланиши	

10	
Бола учун ўқитувчи мавқеининг иррадиация даражаси	

11
	
Боладаги катталик ҳисси			

12
	
Боланинг ўқув фаолиятида яхши баҳо олишга қизиқиш даражаси

ХII ТОПШИРИҚ

Илк ўспиринлик даврида психик ривожланиш хусусиятлари

Вазифа: Илк ўспиринлик даври учун хос психологик хусусиятлардаги жинслараро тафовутларни кўрсатинг. Бунда қўйидаги жадвалда келтирилган  хусусиятларнинг қайсилари илк ўспиринлик даврида кўпроқ ўғил болаларга, қайсилари қиз болаларга хос бўлишини аниқлаб, жадвалга киритилган жавоб майдонининг тегишли қисмлари (ўғил болалар ва қиз болалар учун ажратилган майдонлар) да муайян хусусиятнинг тартиб рақамига мувофиқ келувчи рақамли катакчага бирор белги қўйиш талаб қилинади. 

№	
Илк ўспиринлик даврида ўғил ва қиз болаларга хос бўлган психологик хусусиятлар
	
1	Ўзи каби жинсга мансуб одамлар орасидан дўст танлаш эҳтимолининг пасайиши, аммо танишлар сонининг ортиши	
2	Дўст сифатида тенгдошлардан кейинги ўринда ёши каттароқ одамларга кўпроқ ихтиёр берилиши	
3	Шахсий кундаликларда эмоционал кечинмалар тавсифининг нисбатан катта ўрин эгаллаши	
4	Жинслараро муносабатларда маънавий яқинлик эҳтиёжининг нисбатан кечроқ етилиши 	
5	Ҳақиқий дўстликнинг мавжудлигига нисбатан оптимистик муносабат даражасининг ортиши	
6	Касб танлашда шахсий имкониятларга нисбатан танқидчанлик даражасинингнинг юқорироқ бўлиши	
7	Касбий ориентацияда ижтимоий-гуманитар ва бадиий йўналишларнинг устунлик қилиши	
8	Яхши кўриладиган ўқитувчининг инсонни тушуниш қобилияти отанинг шундай қобилиятидан юқорироқ баҳоланиши	
9	Келажакда танланадиган касбга нисбатан қўйиладиган талаблар даражасининг  юқори бўлиши	
10	Билиш соҳасидаги қизиқишларда аниқлик ва дифференциациянинг нисбатан юқори бўлиши 	

Жавоблар майдони

Ўғил болалар
	
Қиз болалар	

1
	
2	
3	
4	
5	
1	
2	
3	
4	
5	

6
	
7	
8	
9	
10	
6	
7	
8	
9	
10	

ХIII ТОПШИРИҚ

Таълим жараёнида қўлланувчи кўргазмали қурол ва воситаларнинг турлари

Вазифа: Таълим жараёнида кенг қўлланувчи ҳар хил кўргазмали қурол ва воситалар кўргазмалиликнинг қайси турига киришини кўрсатинг. Бунда қуйида санаб ўтилган кўргазмали қурол ва воситаларнинг тартиб рақамини ўзлари оид бўлган кўргазмалилик турининг номи келтирилган тегишли соҳа остидаги бўш катакчаларга киритиш талаб қилинади.   

№	Кўргазмали қурол ва воситалардан намуналар	Кўргазмалилик турлари	
1	Чизмалар, схемалар	Предметли кўргазмалилик	
2	Кўргазмали тажрибалар			
3	Оғзаки мисоллар	Тасвирий кўргазмалилик	
4	Жадваллар, диаграммалар			
5	Образли нутқ	Нутқий кўргазмалилик	
6	Экскурсиялар, саёҳатлар			

ХIV ТОПШИРИҚ

Таълим жараёнида ўқувчилар ўқув мотивацияси муаммоси

1-Вазифа:Ўқувчининг ўқув мотивларига қувват берадиган ички, ташқи ва шахсий манбаларни белгиланг. Бунда қуйидаги жадвалда келтирилган ўқув мотивларига таянч бўладиган ҳар бир омилнинг қандай манбага оид эканини ҳисобга олиб, манба остидаги сатрда унинг тартиб рақамини очиқ қолдириш, тегишли манбага алоқаси бўлмаган омиллар тариб рақами устидан эса чизиб қўйиш талаб қилинади.

№	
Ўқув мотивларига таянч бўладиган омиллар
	
Ўқув мотивларига қувват берувчи 
манбалар	
1
	Шахснинг фаолликка бўлган эҳтиёжи	Ички манбалар	
2
	Шахснинг ҳаётий идеаллари	1	2	3	4	5	6	
3
	Шахсга жамият қўювчи талаблар	Ташқи манбалар	
4
	Шахснинг ахборотга бўлган эҳтиёжи	1	2	3	4	5	6	
5
	Шахснинг қизиқишлари	Шахсий манбалар	
6
	Шахсни қуршаб турган шарт-шароит	1	2	3	4	5	6	
  
2-Вазифа: Ўқув фаолиятида муваффақиятсизликдан қочиш-муваффақията интилиш мотивларидан бири устун бўлган ўқувчилар учун хос хусусиятларни кўрсатинг. Бунда қуйидаги жадвалда муваффақиятсизликка учрашдан қочишга ёки муваффақиятга интилишга мотивлашган ўқувчининг тегишли хусусиятлари
ёзилган сатр ва ўқув фаолиятидаги етакчи мотив номи кўрсатилган устун ўзаро кесишган жойга бирор белги қўйиш талаб қилинади.

№	

Муваффақиятга интилиш ёки муваффақиятсизликдан қочишга мотивлашган ўқувчининг хусусиятлари

	

Муваффақиятга эришишга интилиш
мотиви	

Муваффақиятсизликка учрашдан қочиш
 мотиви	
1	Фаолият самарадорлиги ташқи 
назоратга унчалик боғлиқ 
эмаслиги			
2	Масъулиятли топшириқларни бажаришда  улардан воз кечишга ёрдам берувчи сабабларни қидириш			
3	Экстремал мақсадларни, яъни ёки ўта осон, ёки жуда қийин мақсадларни ўз 
олдига қўйиш			
4	Вақт танқислиги шароитида муаммоли мазмундаги топшириқни бажаришда иш самарадорлигининг одатда ортиши 			
5	Муваффақият ва муваффақиятсизлик кетма кет рўй берганда муваффақиятга муболағали баҳонинг берилиши 			
6	Кўпинча мураккаблик даражаси ўртача ёки бироз юқори бўлган мақсадларни ўз олдига қўйиш			
7	Бирор топшириқни бажаришда муваффақиятсизлик рўй берганда унга қизиқишнинг кўпинча ортиши 			
8	Муваффақият ва муваффақиятсизлик кетма кет юз берса муваффақиятсизлик муболағали даражада баҳоланиши			
9	Вақт танқислиги шароитида муаммоли мазмундаги топшириқни бажаришда иш самарадорлиги одатда пасайиши			
10	Бирор топшириқни бажаришда муваффақиятсизлик рўй берганда унга қизиқишнинг кўпинча камайиши			

ХV ТОПШИРИҚ

Таълим самарадорлигига таъсир кўрсатувчи омиллар

Вазифа: Ўқув материалининг самарали ўзлаштирилишига анча сезиларли таъсир кўрсатадиган ташқи омилларнинг мазмунини белгиланг. Бунда қуйида берилган ҳар бир тавсифнинг қайси омилга тегишли эканини аниқлаштириб, келтирилган жадвалнинг жавоблар майдонидаги диагонал бўйича ажратилган катакчаларнинг юқори бўлинмасида муайян омилнинг тартиб рақами пастки бўлинмасида унга мос тавсифнинг тартиб рақами келтириш талаб қилинади.

№	
Таълим самарадорлигига таъсир кўрсатувчи ташқи омиллар
	
№	
Таълим самарадорлигига таъсир кўрсатувчи 
ташқи омилларнинг 
тавсифи
	
1	Ўқув материалининг шакли	1	Ўқув материалида акс этувчи маълумотларда ифодалунувчи омил
	
2	Ўқув материалининг эмоционал хусусиятлари	2	Ўқув материалининг қандай кўринишда тақдим этилишида ифодаланувчи омил
	
3	Ўқув материалининг ҳажми	3	Ўқув материалини ўзлаштиришга сарф этиладиган вақт ва хатолар миқдорида ифодаланувчи омил
	
4	Ўқув материалининг англанганлик даражаси	4	Ўқув материалини ўзлаштириш муайян вазифаларни ҳал этишга қанчалик кераклигида ифодаланувчи омил
	
5	Ўқув материалининг мазмуни	5	Ўқув материалини тушуниш шахс тегишли билимларга қанчалик эгалигига боғлиқлигида ифодаланувчи омил
	
6	Ўқув материалининг аҳамият даражаси	6	Ўқув материалинининг таркибий қисмлари ўртасидаги алоқа қандай ўрнатилишида ифодаланувчи омил
	
7	Ўқув материалининг мураккаблик даражаси	7	Ўқув материали таркибига кирувчи алоҳида элементлар миқдорида ифодаланувчи омиллар
	
8	Ўқув материалининг таркибий тузилиши	8	Ўқув материали шахсда қанчалик муайян ҳис-кечинмаларни уйғотишида ифодаланувчи омиллар

Жавоблар майдони

		

ХVI ТОПШИРИҚ

Ўқувчилар хулқ-атворининг салбий шакллари 
ва уларнинг сабаблари

Вазифа: Айрим ўқувчиларнинг хулқида кузатиладиган салбий хулқ-атвор шаклларининг сабабларини кўрсатинг. Бунда қуйидаги жадвалда санаб ўтилган салбий хулқ сабабларининг тартиб рақамини жадвалнинг жавоблар майдонида тегишли салбий хулқ-атвор намунаси қаршисидаги бўш катакчаларга киритиш талаб қилинади. 

№	

Салбий хулқ-атвор 
сабаблари

Салбий хулқ-атвор шакллари	

Жавоблар
майдони

1	Боланинг фақат оғир, балки нисбатан енгил меҳнат фаолияти ҳам ота-она томонидан чегараланиши

Қайсарлик
			
2	Боланинг ортиқча мақтанчоқлиги, гапдонлиги, ўзига эътибор қаратиш, бошқаларни ҳайратлантириш истаги
				
3	Боланинг тўғри йўналишда рўёбга чиқарилмай келаётган ички жўшқинлиги, ташаббускорлиги  

Ёлғончилик			
4	Боланинг жасурлик, мардлик асида нима эканини нотўғри тушуниши
				
5	Боланинг мустақилликка интилиши, шахсий хоҳиш-иродасини намойиш этишга ноўрин уриниши

Дангасалик 			
6	Бола ташаббускорлигининг катталар томонидан қўпол ва асоссиз равишда чекланиши
				
7	Боланинг жазо ҳамда таъқибдан хавотирланиши ва қўрқиши

Қўрслик			
8	Боланинг катталар томонидан ноҳақ равишда айбланиши 
				
9	Боланинг очиқ самимий муносабат билан дангаллик, чўрткесарликнинг ўзаро фарқини яхши тушунмаслиги

Интизомсизлик			
10	Боланинг ҳаракатларига ўқитувчи томонидан етарли эътибор ва рағбат кўрсатилмаслиги

ХVII ТОПШИРИҚ

Шахс ўзини-ўзи тарбиялашининг ёш билан боғлиқ хусусиятлари

Вазифа: Ўзини-ўзи тарбиялашнинг турли хил йўналишлари қайси ёш даврларига тўғри келишини белгиланг. Бунда ўзини-ўзи тарбиялашнинг қайси йўналиши қандай ёш даврига мос келишини билдириш маъносида қуйидаги жадвалнинг ўзини-ўзи тарбиялаш йўналишлари кўрсатилган сатрлари ва ёш даврлари келтирилган устунлари ўзаро кесишган жойга муайян белги қўйиш талаб қилинади.   

№	Ўзини-ўзи 
тарбиялаш 
йўналишлари	Ёш даврлари	
		Ўсмирлик 
даври	Илк ўспиринлик даври	Ўспиринлик- етуклик даври боши	Етуклик даври ўрта босқичи 	
1	Ахлоқий ўзини-ўзи тарбиялаш					
2	Жисмоний ўзини-ўзи тарбиялаш					
3	Ижтимоий ўзини-ўзи тарбиялаш					
4	Касбий ўзини-ўзи тарбиялаш					
5	Иродавий ўзини-ўзи тарбиялаш					

ХVIII ТОПШИРИҚ

Тарбия институтларининг хусусиятлари

Вазифа: Тарбия жараёни учун маъсул институтларининг ўзига хос бўлган хусусиятларни кўрсатинг. Бунда қуйидаги жадвалнинг жавоблар майдонида хар бир институтнинг номи остида келтирилган рақамлардан унинг хусусиятига мос тартиб рақамни очиқ қолдириб, муайян институтга тегишли бўлмаган хусусиятларнинг рақами устидан чизиб қўйиш талаб қилинади.

№	
Тарбия институтларининг хусусиятлари
	
Тарбия институтлари	
1	Айнан бир тарбиявий аҳамиятга эга таъсирни исталганча қайтадан амалга ошириш имкониятининг мавжудлиги	Оила	
		1	2	3	4	5	
2	Тарбиявий таъсир жараёнида болага индивидуал жиҳатдан ёндашиш имкониятининг нисбатан чегараланганлиги	Таълим муассасаси	
		1	2	3	4	5	
3	Тарбиявий таъсирнинг ушбу таъсирни амалага ошируви шахслар интеллектуал ва маданий тайёргарлик даражаси билан чегараланганлиги	ОАВ	
		1	2	3	4	5	
4	Шахс томонидан тарбиявий таъсир субъектларига хос қарашлар, қадриятлар намуна сифатида қабул қилиниши	Санъат ва адабиёт	
		1	2	3	4	5	
5	Шахснинг ахлоқий тарбияси билан параллел равишда тарбиявий таъсир ҳисобига унинг умумий маданияти юксалтирилиши	Референт гуруҳлар	
		1	2	3	4	5	
ХIХ ТОПШИРИҚ

Педагогик қобилиятлар психологияси

Вазифа: Педагогик қобилиятларнинг турли хил намуналари уларнинг қандай нисбатан умумий гуруҳларига оид эканини кўрсатинг. Бунда қуйидаги жадвалнинг алоҳида қобилият намуналари келтириб ўтилган сатрлари билан қобилиятларнинг умумий гуруҳлари кўрсатилган устунлари ўзаро кесишган жойга ҳар қайси қобилият қобилиятларнинг қандай гуруҳига мансублигини билдириш маъносида бирор белги қўйиш талаб қилинади.

№	
Педагогик қобилиятларнинг алоҳида намуналари	
Педагогик қобилиятларнинг гуруҳлари

Шахс билан боғлиқ қобилиятлар
	
Дидактик қобилиятлар	
Ташкилий-коммуникатив қобилиятлар	
1	Болаларга нисбатан муҳаббат
				
2	Тушунтира олиш қобилияти
				
3	Ташкилотчилик қобилияти
				
4	Сабр-тоқат, чидам, матонат
				
5	Мулоқотчанлик қобилияти
				
6	Педагогик хаёл
				
7	Академик қобилият 
				
8	Педагогик кузатувчанлик
				
9	Ўзини-ўзи бошқара олиш
				
10	Педагогик такт
				
11	Суггестив қобилият 
				
12	Нутқий қобилият
				
13	Диққатнинг тақсимланиши

ХХ ТОПШИРИҚ

Педагогик фаолиятда бошқарув услуби муаммоси

Вазифа: Педагог фаолиятидаги бошқарув услубларига хос хусусиятларни кўрсатинг. Бунда қуйидаги жадвалнинг бошқарув услублари номи келтирилган устунлари ва уларга хос хусусиятлар санаб ўтилган сатрлари ўзаро кесишган жойга қайси хусусият қандай услубга хослигини билдириш маъносида бирор белги қўйиш талаб қилинади. 

№	
Бошқарув услубларига хос хусусиятлар
	
Бошқарув услублари

Авторитар
услуб	
Демократикуслуб	
Либерал
услуб
	
1	Ўқувчиларга ташаббус кўрсатиш имкониятини бермаслик				
2	Ўқувчиларга кўпроқ таклиф шаклидаги кўрсатмалар билан мурожаат қилиш				
3	Ўқувчиларнинг хоҳиш-истакларини тушунаётгандек қилиб ўзини кўрсатиш				
4	Ўқувчиларни мақташ ва танқид қилишн маслаҳат билан уйғунлаштирилиши				
5	Ўқувчиларнинг имкониятларини ҳисобга олмай уларга талаб қўйиш				
6	Ўқувчиларга қўйилган аввалги талабларни ёдда тутмаслик				
7	Ўқувчи фаолиятидаги самарадорликка асосан мажбурлов хисобига эришиш				
8	Ўқувчиларга талаб қўйишда уларнинг оъектив имкониятларига эътиборли бўлиш				
9	Ўқувчиларга мурожаатда овоз оҳангининг буйруқнамо, кўрсатмалар қисқа бўлиши				
10	Ўқувчилар билан бўлган мулоқотни минималлаштиришга интилиш				
11	Ўқувчиларнинг ташаббус кўрсатишига кенг имконият яратиш				
12	Ўқувчиларга йўналтирилган тасоддифий таъсир натижасига нисбатан сезгир бўлиш 				
13	Ўқувчиларга кўпинча мулойим, авровчи оҳангда мурожаат қилиш 				
14	Ўқувчиларни рағбатлантириш ва жазолашнинг субъектив бўлиши				
15	Ўқувчилар жамоасининг ишини ўз ҳолига ташлаб қўйиш				

II ҚИСМ.  ЁШ ПСИХОЛОГИЯСИ ВА ПЕДАГОГИК ПСИХОЛОГИЯ ФАНЛАРИДАН ТЕСТ ТОПШИРИҚЛАРИ  

1.Ёш психологияси фани қайси фаннинг илмий асосини ташкил этади?
а) умумий психология; b) ижтимоий психология; c) педагогик психология; d) психофизиология.

2.Ёш психологияси ва педагогик психология соҳаларидаги тадқиқотларда ўқувчининг гуруҳдаги ижтимоий мавқеини ўрганишда кўпинча қайси метод қўлланади?
а) сўров; b) фаолият маҳсулини ўрганиш; c)тест; d) социометрия.

3.Ёш психологиясида кенг қўлланувчи қуйидаги методлардан қайсилари ташкилий методлар жумласига киради? 
a)кузатиш ва эксперимент; b)сўров ва тест; c)социометрия ва фаолият маҳсулини ўрганиш; d)узунасига ва кўндалангига кесим. 

4.Б.Г.Ананьев таклиф этган таснифга кўра ёш психологияси соҳасидаги тадқиқотларда кенг қўлланувчи суҳбат, сўров, тест каби меетодлар қандай методлар гуруҳига киради?
a) ташкилий методлар; b) эмпирик методлар; c) натижаларни қайта ишлаш методлари; d) интерпретацион методлар.

5.Геронтопсихология ёш психологияси фанининг қандай соҳаси бўлиб ҳисобланади?
 a) болалик даври психологияси; b) ўсмирлик даври психологияси;            c) етуклик даври психологияси; d) кексалик даври психологияси. 

6.Таълим ва тарбия жараёнларининг психологик қонуниятларидан ташқари педагогик психология яна нимани ўрганади? 
a) турли ёш даврларининг психологик хусусиятлари; b) ўқув жамоасидаги шахслараро муносабатлар психологияси; c) ўқитувчи фаолияти психологияси; d) b ва с жавоблар тўғри.

7.Акмеология ёш психологиясининг қандай соҳаси саналади? 
a) болалик даври психологияси; b) ҳомила даври психологияси; c)етуклик даври психологияси; d) кексалик даври психологияси. 

8.“Бола руҳияти” асарининг муаллифи ҳамда замонавий ёш  психологияси фанининг асосчиси бўлиб ҳисобланадиган олим ким?
 a) У.Джемс; b) В.Прейер; c) К.Д.Ушинский; d) Ж.Ж.Руссо.

9.Қайси давргача ёш психологияси ва педагогик психологияга оид билимлар асосан фалсафа ва тиббиётга доир асарларда баён этилган?
a)XIX асргача; b)XVII асргача; c)XIX аср ўрталаригача; d)XVIII  асргача.

10.А.Навоийнинг  қайси асарида инсон умрини ёш даврларига ажратишнинг ўзига хос таснифи келтирилган?
a) “Маҳбубул-қулуб”; b) ”Лисонут-тайр”; c) ”Мезонул-авзон”;                  d) “Ҳазойинул-маоний”.

11.В.Прейернинг “Бола руҳияти” асари қачон ва қаерда нашр этилган?
a) 1889 йил, Франция; b) 1888 йил, Англия; c) 1888 йил, Германия;            d) 1887 йил, АҚШ.

12.Қуйидаги олимларнинг қайси бири “Одам тарбия предмети сифатида” асарининг муаллифидир? 
a)У.Джемс; b)К.Д.Ушинский; c)П.Ф.Каптерев; d)Ж.Ж.Руссо.

13.Қуйидаги олимлардан кимнинг психик ривожланиш ҳақидаги илмий қарашлари когнитив ёндашувга асосланган?
a) Э.Эриксон; b) Ж.Пиаже; c) З.Фрейд; d) С.Холл.

14.Рекапитуляция назариясида 4 ёшдан 12 ёшгача психик ривожланиш даври инсоният тарихидаги қандай даврга ўҳшатилади?
a) ёввойилик даври; b) овчилик даври; c) чорвадорлик даври;                     d) деҳқончилик даври. 

15.В.Штерн томонидан илгари сурилган психик ривожланиш ҳақидаги таълимотнинг бош ғояси қандай?
a) психик ривожланишда ирсий омил ҳал қилувчи аҳамиятга эга;                b) психик ривожланишда ижтимоий омил ҳал қилувчи аҳамиятга эга; c) психик ривожланишда шахс фаоллиги ҳал қилувчи аҳамиятга эга; d) психик ривожланишда ирсий ва ижтимоий омилнинг ўзаро яқинлашуви ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

16.Бола психик тараққиётининг етакчи омили сифатида Л.И.Божович қандай эҳтиёжни таърифлайди?
a) хавфсизликка бўлган эҳтиёж; b) шахсий имкониятларни намоён этишга бўлган эҳтиёж; c) янги таассуротларга бўлган эҳтиёж; d) эътибор қозонишга бўлган эҳтиёж.           

17.Етакчи фаолият ҳақидаги таълимот қайси олимнинг илмий қарашларига асосланади?
a) К.Д.Ушинский; b) Д.Б.Эльконин; c) Л.И.Божович; d) П.Я.Гальперин.
18.Қуйидаги илмий назариялардан қайси бирида психик ривожланиш биологик ва ижтимоий омиллар конфронтацияси (ўзаро тўқнашуви) натижаси сифатида тушунилади?
a) психоанализ; b) бихевиоризм; c) маданий-тарихий концепция;              d) фаолият назарияси.

19.Қуйидаги илмий назариялардан қайси бирининг ишлаб чиқилиши П.Я.Гальперин номи билан боғлиқ?
a) тарихий-маданий концепция; b) муносабатлар назарияси; c) етакчи фаолият ҳақидаги назария; d) ақлий ҳаракатларнинг босқичма босқич шаклланиши ҳақидаги назария.

20.Тараққиётнинг энг яқин зонаси бола амалга оширадиган қандай амаллардан ташкил топади?
a) мустақил бажара оладиган амаллар; b) умуман бажара олмайдиган амаллар; c) катталар ёрдамида бажара оладиган амаллар; d) бажаришни ҳохламайдиган амаллар.           
      
 21.Тараққиётнинг энг яқин зонаси ҳақидаги ғоя қайси таълимот доирасида илгари сурилган?
a) фаолият назарияси; b) муносабатлар назарияси; c) установка назарияси; d) тарихий-маданий концепция.           

22.Л.Колбергнинг аҳлоқий ривожланиш назариясига кўра конвенционал аҳлоқ босқичи тахминан қайси ёшга тўғри келади?
a) 0-4 ёш; b) 4-10 ёш; c) 10-13 ёш; d) 13 ёшдан катта ёш.           
 
23.Д.Б.Элькониннинг етакчи фаолият ҳақидаги назариясига мувофиқ “одам-буюм” муносабат тизими кўпроқ қайси ёш даврлари учун хос бўлади?
a) гўдаклик, илк болалик, ўспиринлик; b) мактабгача ёш даври, кичик мактаб ёши, ўсмирлик; c) илк болалик, кичик мактаб ёши, ўспиринлик; d) кичик мактаб ёши, ўсмирлик, ўспиринлик.

24.Психик ривожланишнинг қайси босқичи психоанализ таълимотига кўра психологик ва жинсий ривожланишнинг охирги тўртинчи босқичи ҳисобланади?
a) орал босқич; b) анал босқич; c) латент босқич; d) генитал босқич. 
          
25.Онтогенезни филогенезнинг қисқа ва сиқиқ шаклда такрорланиши деб тушунтирадиган таълимот қайси?
a) психоанализ; b) генетик эпистемология ; c) рекапитуляция; d) тарихий-маданий концепция.           

26.Э.Эриксон томонидан илгари сурилган назарияга кўра инсон психик ривожланиши давомида қайси ёш даврида ролларнинг чалкашуви хавфи кучаяди?
a) 3-6 ёш; b) 6-12 ёш; c) 13-18 ёш; d) 20-25 ёш.           

27.Ж.Пиаженинг интеллектуал фаолият тараққиёти ҳақидаги назариясида  “рамзий (символик) интеллект” ақлий ривожланишнинг қайси босқичига хос деб ҳисобланади?
a) сенсомотор интеллект босқичи; b) конкрет операциялар даври;             c) формал операциялар даври; d) барча босқичлар учун хос.           

28.Э.Эриксон томонидан илгари сурилган таълимотда психик ривожланиш давомида юзага келадиган нечта инқирозли давр ажратиб кўрсатилади?
a) 6 та; b) 8 та; c) 4 та; d) 3 та.           
            
29.Ж.Пиаже томонидан илгари сурилган таълимотга кўра мавҳум тушунчалар билан мулоҳаза юрита олиш қобилияти қайси босқичда ривож топади?
a) формал операциялар босқичи; b) конкрет операцияларгача бўлган босқич; c) конкрет операциялар босқичи; d) сенсомотор интеллект босқичи.

30.Ж.Пиаженинг инсон интеллекти тараққиётини тушунтириб берувчи таълимотига кўра сенсомотор интеллект босқичи ёш даврларининг анаънавий таснифига кўра қайси даврга тўғри келади?
a) гўдаклик; b) илк болалик; c) мактабгача ёш даври; d) кичик мактаб ёши.           

31.Инсоннинг шакл ўзгариши билан миқдорнинг сақланиб қолишини тушуниш қобилиятини номлаш учун Ж.Пиаже қандай атамани таклиф этган?
a) консервация; b) классификация; c) сериация; d) транзитивлик.           

32.Қуйидаги ёш даврларининг қайсиларида бошқа одамлар билан бўлган мулоқот етакчи фаолият сифатида гавдаланади?
a) илк болалик, кичик мактаб ёши; b) мактабгача ёш даври, ўсмирлик;      c) ўсмирлик, ўспиринлик; d) гўдаклик, ўсмирлик.           

33.Психик ривожланишнинг компенсация қонунияти мазмуни нимадан иборат? 
a) психик ривожланиш давомида турли психик функциялар тараққиётининг нотекис кечиши; b) нисбатан суст ривожланган психик функциялар вазифасининг қисман бошқа функциялар томонидан бажарилиши; c) психик функциялар ўзаро алоқадорликда тараққий этиши; d) психик ривожланишнинг муайян даври маълум психик функциялар ривожланиши учун қулай давр бўлиши.
34.Ҳозирда фанда маълум ёш инқирозларидан адабиётларда дастлаб қайси инқироз даври кенг ёритилган?
a) туғилиш даври инқирози; b) жинсий етилиш даври инқирози; c) 3 ёш инқирози; d) 7  ёш инқирози.           

35.Психик ривожланишнинг муайян даври маълум психик функциялар ривожланиши учун қулай давр бўлиши психик ривожланишнинг қандай қонуният асосида рўй беришини исботлайди?
a) кумулятивлик қонунияти; b) гетерохронлик қонунияти; c) сензитивлик қонунияти; d) компенсация қонунияти.

36.Предметли-манипулятив фаолият қайси ёш даврида етакчи фаолият бўлиб ҳисобланади?
a) гўдаклик даври; b) илк болалик даври; c) мактабгача ёш даври; d) кичик мактаб ёши.

37.Эмбрионал ривожланишнинг қайси босқичида ҳомила ташқи тактил таъсирга нисбатан фаол ҳаракат билан жавоб қайтара бошлайди?
a) 1-триместрда; b) 2-триместрда; c) 3-триместрда; d) эмбрионал ривожланишнинг ҳеч бир босқичида бундай ҳодиса кузатилмайди.           
 
38.Янги туғилган чақалоқнинг сенсор тизимлари орасида қайсилари нисбатан яхши ривожланган бўлади?
a) кўриш, ҳид билиш, эшитиш; b) тери туйиш, кўриш, таъм билиш;          c) эшитиш, таъм билиш, ҳид билиш; d) ҳид билиш, тери туйиш, таъм билиш.           

39.Ранг ажрата олиш қобиляти бола туғилгач тахминан неча ойдан кейин шаклланади?
a) 1 ой; b) 3 ой; c) 5 ой; d) 7 ой.           

40.Товуш идрок этиш билан боғлиқ қуйидаги хусусиятларнинг қайси бири гўдаклик даврининг 3-4 ойларида пайдо бўлади?
a) товуш йўналишини пайқаш; b) мусиқий товушларни ҳаракатлар фаоллашуви билан қарши олиш; c) нутқ товушларини фарқлай билиш; d) нутқ оҳангини пайқай бошлаш.           

41.Бола юзида шаклан табассумга ўхшаш ҳаракатлар қайси даврдан кузатилади?
a) чақалоқлик; b) гўдаклик даври; c) илк болалик даври; d) мактабгача ёш даври.

42.Қайси даврдан бошлаб одатда болалар нарса буюмларни ўз вазифасига мувофиқ қўллай бошлайди? 
a) илк болалик даври; b) чақалоқлик даври; c) гўдаклик даври;                  d) мактабгача ёш даври.
43.Болалар кўзгуда ўз аксини катталар ёрдамисиз танишни бошлаши тахминан қайси даврга тўғри келади?
a) чақалоқлик; b) гўдаклик даври; c) илк болалик даври; d) мактабгача ёш даври.

44.Психик ривожланиш давомида рўй берадиган ва “тирилиш комплекси” деб ном олган психологик ҳодиса қайси ёш босқичининг якунланаётганидан дарак беради?
a) мактабгача ёш даври; b) туғилиш даври инқирози; c) илк болалик;         d) гўдаклик.           

45.Болада нутқнинг ривожланиши “сўз-гап” босқич, яъни бир гап мазмуни битта сўзда ифодаланадиган  давр тахминан қайси ёш оралиғига тўғри келади?
a) 6 ой-1 ёш; b) 1-1,5 ёш; c) 1,5-2 ёш; d) 2-2,5 ёш.           

46.Икки ёшга етган боланинг фаол сўзлардан иборат луғат бойлиги нечта сўзни ўз ичига олади?
a) 10-20 та; b) 50-100 та; c) 200-300 та; d) 500-1000 та.           

47.Қуйидаги ҳодисаларнинг қайси бири тахминан 2 ёшдан бошлаб кузатилиши мумкин?
a) овоз оҳангини фарқлай олиш; b) онани бошқа одамлардан фарқлай билиш; c) мулоқотда сўз-гаплардан фойдалана бошлаш; d) бирор нарса-буюмга нисбатан бир неча хил сўзни ишлата олиш.           
 
48.Психологияда “тирилиш комплекси” сифатида таърифланадиган ҳодиса боладаги қандай эҳтиёжнинг ифодаси деб тушунилади?
a) озиқланишга бўлган эҳтиёж; b) катталар билан мулоқотга бўлган эҳтиёж; c) билишга бўлган эҳтиёж; d) ёлғиз қолишга бўлган эҳтиёж.           

49.Йиғлаётган боланинг узоқдан онаси овозини эшитгач йиғидан тўхташни бошлайдиган давр психологияда қандай ном билан юритилади?
a) “халоскор она”; b) “умиднинг туғилиши”; c) “йиғининг нажоткор тили”; d) “масофавий мурожаат”.           

50.Боланинг катталар меҳр-муҳаббатига бўлган эҳтиёжининг етарлича қондирилмаслиги психологияда қандай аталади?
a) сенсор депривация; b) когнитив депривация; c) эмоционал депривация; d) социал депривация.           

51.Болада ўзини-ўзи бошқаришнинг дастлабки элементлари тахминан қачондан шакллана бошлайди?
a) 1 ёш; b) 2 ёш; c) 4 ёш; d) 5 ёш.           

52.Бола психик ривожланишининг илк босқичларида кузатиладиган икки хил табассум – спонтан ва ижтимоий табассумнинг хусусиятлари ҳақидаги қуйидаги қайси мулоҳаза тўғри?
a) спонтан табассум ижтимоий табассумдан аввал пайдо бўлади;               b) ижтимоий табассумнинг пайдо бўлиши чақалоқлик даврининг тугаётганини англатади; c) спонтан табассум муайян физиологик эҳтиёжларнинг қондирилишига нисбатан, ижтимоий табассум она овозига нисбатан юзага келади; d) барча жавоблар тўғри.           
 
53.Госпитализм синдроми – онадан жуда эрта ажралиши натижасида боланинг психик ривожланишида патологик ҳолатларнинг юзага келиши ҳодисаси илк бор қайси олим томонидан нисбатан тўлиқ тавсифланган?
a) Р.Спитц; b) Г.Харлоу; c) Дж.Боулби; d) А.Маслоу.           
 
54.Ҳаётнинг дастлабки 3 ойи давомида бола катталарнинг қандай мурожаатларига эътибор қаратади?
a) фақат ижобий мазмунли мурожаат (мақташ, эркалатиш) ларга; b) фақат салбий мазмунли мурожаат (танқид, таъқиқ) ларга; c) ҳам ижобий, ҳам салбий мурожаатларга; d) яқин инсоннинг барча мурожаатларига, бегоналарнинг фақат ижобий мурожаатларига.           

55.Қуйидаги хусусиятлардан қайси бирининг шаклланиши илк болалик даврига тўғри келади?
a) онанинг эмоционал ҳолатидаги ўзгаришга нисбатан ўз аффектив ҳолати билан жавоб қайтариш ; b) бошқаларнинг хатти-ҳаракатларига тақлид қила бошлаш; c) нутқий мулоқотнинг илк куртаклари пайдо бўлиши; d) нарса-буюмларга нисбатан эгалик ҳиссининг намоён этилиши.           
 
56.“Болалик амнезияси” тушунчаси қандай психологик ҳодисани англатади?
a) бола ихтиёрий хотирасининг кучсизлиги; b) бола мантиқий ҳотирасининг етарлича ривожланмаганлиги; c) катта одам ўз ҳаётининг илк 3-4 йили давомидаги ҳодисаларни эслай олмаслиги; d) катта одам хотирасидаги бузулишларнинг болаликдан бошланиши.
  
57.Болада комик мазмундаги ҳодисаларни қайд этиш ва тушуна олиш қобилияти тахминан неча ёшдан намоён бўлади?
a) 1 ёш; b) 3 ёш; c) 5 ёш; d) 7 ёш.           

58.Қуйдаги олимларнинг қайси бири ўйин фаолиятининг инсон психик ривожланишидаги аҳамиятини чуқур ўрганиб, “Ўйин психологияси” асарини ёзган?
a) К.Д.Ушинский; b) У.Джеймс; c) З.Фрейд; d) Д.Б.Эльконин.  

59.Онтогенездаги психик ривожланиш давомида энг аввал ўйиннинг қайси тури пайдо бўлади? 
a) қойдали ўйин; b) предметли ўйин; c) ролли ўйин; d) барча ўйин турлари бир вақтда пайдо бўлади.

60.Қойдали ўйинлар қандай психологик хусусиятларининг ривожланишида муҳим аҳамиятга эга бўлади? 
a) одатлар; b) қизиқишлар; c) дунёқараш; d) иродавий сифатлар.

61.Мактабгача ёш даврида болалар нарса-буюм шакли ўзгарганда ҳам унинг миқдори сақланиб қолиши қонуниятини ҳали тушунмасликларини экспериментал исботлаган машҳур олим ким?
a) Д.Б.Эльконин;  b) З.Фрейд;  c) М.И.Лисина; d) Ж.Пиаже.

62.Мактабгача ёшдаги боланинг узоқ вақт ўзига унчалик қизиқ бўлмаган топшириқни бажаришга қодирлиги унинг мактабда таълимига қайси жиҳатдан тайёрлигини кўрсатади?
a) эмоционал; b) мотивацион; c) интеллектуал; d) ижтимоий.

63.Мактабгача ёш даври охирига келиб, бола тафаккурида қуйида келтирилган ўзгаришларнинг қайсилари рўй беради?
a) эгоцентризмдан децентрацияга ўтилади – кўргазмали образли тафаккурдан кўргазмали ҳаракат тафаккурига ўтилади; b) децентрациядан эгоцентризмга ўтилади – кўргазмали ҳаракат тафаккуридан кўргазмали образли тафаккурга ўтилади; c) эгоцентризмдан децентрацияга ўтилади – кўргазмали ҳаракат тафаккуридан кўргазмали образли тафаккурга ўтилади;                           d) децентрациядан эгоцентризмга ўтилади – кўргазмали образли тафаккурдан кўргазмали ҳаракат тафаккурига ўтилади.

64.Мактабгача ёш даврида бола шахсида рўй берувчи энг муҳим ўзгариш қайси?
a) қадриятлар тизимининг шаклланиши; b) ҳиссиётларни бошқариш қобилиятининг шаклланиши; c) мотивларни бир-бирига бўйсундира олиш қобилиятининг шаклланиши; d) ўз-ўзига ҳаққоний баҳо бериш қобилиятининг шаклланиши.

65.Боланинг ички ва ташқи ҳаётида дифференциация бошланиб, унинг хулқ-атворида соддалик ва соддадилликнинг кескин камайиши тахминан қайси ёшга тўғри келади?                                                                              
a) 3-4 ёш; b) 4-5 ёш; c) 5-6 ёш; d) 6-7 ёш.           

66.Қайси ёш давридан бола эмоциялар амбивалентлиги ҳодисасининг мавжудлигини тушуна бошлайди? 
 a) илк болалик даври; b) ўсмирлик даври; c) кичик мактаб ёши даври;      d) мактабгача ёш даври.
67.Мактаб таълимига мотивацион жиҳатдан тайёр бўлмаган болани мактаб аввало нимаси билан қизиқтиради?
a) янги нарсаларни ўқиб ўрганиб олиш имконияти билан;  b) ўқувчилик асбоб-анжомларига эга бўлиш имконияти билан; c) ўқувчиларга хос кийим-бош кийиш имконияти билан; d) b ва с жавоблар тўғри.

68.Статик тасаввурнинг устунлиги қайси ёш босқичида кузатилади?
a) мактабгача ёш даври; b) кичик мактаб ёши; c) ўсмирлик;                        d) ўспиринлик.           

69.Тахминан неча ёшдан одатда бола муайян манзилга етиш йўлининг ҳаритасини бемалол чиза олади?
a) 6 ёш; b) 8 ёш; c) 10 ёш; d) 12 ёш.           

70.Кичик мактаб ёшидаги болаларнинг билиш фаолиятида тафаккурнинг қайси тури устунлик қилади?  
a) кўргазмали-ҳаракат тафаккури; b) кўргазмали-образли тафаккур; c) сўз-мантиқий тафаккур; d) а ва в жавоблар тўғри.

71.Қуйидаги хусусиятлардан қайси бири тахминан 6 ёшдан бошлаб намоён бўлади?
a) ҳамдарлик билдира олиш; b) муваффақиятга интилиш мотиви;               c) рамзий қўрқувлар; d) шаклнинг контурини идрок эта олиш.           

72.9-10 ёшдан бошлаб болаларнинг танқидни аввалгига нисбатан оғирроқ қабул қила бошлашига кўпинча қандай омил сабаб бўлади?
a) танқиднинг кинояли тарзда ифодаланиши; b) танқид бир неча киши томонидан бир вақтда ифодаланиши; c) танқидий фикр боланинг тенгдошлари гувоҳлигида ифодаланиши; d) танқид бола учун обрўли киши томонидан ифодаланиши.           
           
73.Кичик мактаб ёши даврида бирор одамдаги қандай эмоционал ҳолатнинг идрок этилишида адекватлик айниқса юқори бўлади?
a) қўрқув; b) жаҳл; c) қувонч; d) a ва b жавоблар тўғри.           

74.Турли махфий ёзувлар, шифрлар ўйлаб топишга, яширин маконлар, “штаблар” қуришга бўлган қизиқиш қайси ёш даврида яққол намоён бўлади?
a) мактабгача ёш даври; b) кичик мактаб ёши; c) ўсмирлик;                            d) ўспиринлик.           

75.Кичик мактаб ёши даврида қандай тана тузилишига эга болалар орасидан кўпинча дўстлар камроқ танланади?
 a) пикник; b) атлетик; c) астеник; d) бу ёш даврида дўстлашишда мазкур омилнинг аҳамияти кўзга ташланмайди.           
76.Кичик мактаб ёшида альтруизм хусусиятининг даражасида аваалги даврларга нисбатан одатда қандай ўзгариш кузитилади?
a) альтруизм даражаси сусаяди; b) альтруизм даражаси ортади;                       c) альтруизм даражасида ўзгариш кузатилмайди; d) альтруизм даражаси давр бошида ортиб, кейин сусаяди.           
 
77.Кичик мактаб ёшида синфдан синфга одатда кучайиб борувчи билиш эҳтиёжи билан боғлиқ ўқув мотивациясининг тахминан нечанчи синфда бироз пасайиши кузатилади?
a) 2-синфда; b) 3-синфда; c) 4-синфда; d) бу ҳодиса дастлаб ўрта мактабга ўтиш даврига тўғри келади.           
   
78.Ўсмирлик даврида етакчи фаолият сифатида гавдаланадиган фаолият тури қайси?
a) бевосита эмоционал мулоқот; b) предметли-манипулятив фаолият;       c) ўқув фаолияти; d)интим-шахсий мулоқот.

79.Ўсмирлик даврида шахс ривожланишида қуйидаги жараёнлардан қайси бири ёки қайсилари  устунлик қилиши кузатилади?
a) адаптация; b) индивидуализация; c) интеграция; d) а ва в жавоблар тўғри.

80.Пубертат даври қайси ёш даврига тўғри келади ва бу давр қандай ҳодиса билан тавсифланади? 
a) кичик мактаб ёши, ўқув фаолиятида баҳо олиш мотивининг устунлиги; b) ўсмирлик даври, жинсий етилишнинг рўй бериши; c) ўсмирлик даври, мустақилликка интилишнинг кучайиши; d) илк ўспиринлик, касб танлаш муаммосининг ҳал қилувчи босқичга етиши.

81.Л.С.Виготский ўсмирнинг хаёлини нима ўхшатган эди?
a) чақалоқнинг катталар билан мулоқотига; b) мактабгача ёшдаги боланинг ўйинига; c) кичик мактаб ёшидаги боланинг тасаввурларига;                 d) катталарнинг меҳнат фаолиятига.           

82.Нутқнинг ривожланишида қуйидаги хусусиятлардан қайси бири ўсмирлик даври учун хос?
a) она тили фонетикасининг тўлиқ ўзлаштирилиши; b) ёзма нутқ малакалари шаклланиши; c) новербал мулоқот кўникмалари пайдо бўлиши;     d) ёддан ифодали ўқиш қобилиятининг ривожланиши.           
 
83.Ўсмирларда характер акцентуацияларининг намоён бўлиши муаммоси қуйидаги олимларнинг қайси бири томонидан чуқур ўрганилган?
 a) А.Е.Личко; b) Д.Б.Эльконин; c) Л.И.Божович; d) М.И.Лисина.           

84.Намойишкорона хулқ-атвор характер акцентуациясининг қайси турига хос асосий хусусият ҳисобланади?
a) шизоид; b) истероид; c) эпилептоид; d) гипертим.           

85.Комформлик сифати юқори бўлган ўсмирлар жиноий ишга қўл уришига одатда нима сабаб бўлади?
a) ўзини ажратиб кўрсатиш истаги; b) тенгдошлар орасида шахсий мавқени ошириш эҳтиёжи; c) тенгдошлардан ортда қолмаслик истаги; d) ўзига нисбатан ўзининг ҳурматини ошириш эҳтиёжи.           

86.Ўсмир шахсида қуйидаги эҳтиёжларнинг қайси бири айниқса яққол намоён бўлади?
a) катталар билан мулоқотда бўлишга нисбатан эҳтиёж; b) бошқаларнинг муайян воқеа-ҳодисалар ҳақидаги фикрини билишга бўлган эҳтиёж; c) ўқув фаолиятида муваффақиятга эришиш эҳтиёжи; d) катталардан автономияга эришишга бўлган эҳтиёж альтруизмни намоён .           
 
 87.Мазмунсиз мулоқотга йўналганлик даражаси юқори бўлган ўсмирларнинг ўзига-ўзи берадиган баҳоси одатда қандай бўлади?
a) ноадекват паст; b) ноадекват юқори; c) адекват; d) ушбу аломат ўсмирнинг ўзига баҳо бериш тизими билан боғлиқ эмас.           
 
88.Ўсмирда ноадекватлик аффекти мавжудлиги нимада намоён бўлади?
a) бировнинг шахсига ноадекват баҳо беришда; b) бировга нотўғри маслаҳат беришда; c) шахсий муваффақиятсизликни ноадекват қарши олишда; d) шахсий имкониятлардан етарлича фойдалана олмасликда.           

89.Қуйидаги хусусиятлардан қайси бири одатда ўсмирлик даври учун хос эмас?
a) ижтимоий фобияларнинг кучайиши; b) референт гуруҳларнинг вужудга келиши; c) ота-онага нисбатан эмансипациянинг кучайиши; d) ўқув фаолиятида яхши баҳо олишга қизиқишнинг ортиши.           

90.Ҳиссиётлар намойишининг бошқарилишида илк ўспиринлик ва ўсмирлик даврлари ўртасидаги тафовутни акс эттирган қуйидаги қайси мулоҳаза тўғри? 
a) илк ўспиринликдан фарқли равишда ўсмирлик даврида шахс ўз ҳиссиётларини етарлича яшира олмайди; b) илк ўспиринликда ўсмирликдан фарқли равишда шахс ўз ҳиссиётларини нафақат яширишга, балки ниқоблашга қодир бўлади; c) илк ўспиринлик давридан фарқли равишда ўсмирлик даврида шахс ўз ҳиссиётларини новербал воситалар орқали ифодалашга қийналади;             d) илк ўспиринлик даврида ўсмирликдан фарқли равишда шахс ижобий ҳиссиётларни намойиш этишда ўзини бошқаришга қийналади.           
91.Бўш вақтга мўлжалланган хобби тарзидаги қизиқишлар қуйидаги қайси ёш даври учун кўпроқ хос?
a) кичик мактаб ёши; b) ўсмирлик; c) ўспиринлик; d) b ва с жавоблар тўғри.           

92.Дўстлик ва дўстларни идеаллаштириш қайси ёш даври учун хос одатдаги хусусиятдир?
a) мактабгача ёш даври; b) кичик мактаб ёши; c) ўспиринлик; d) тўғри жавоб йўқ.           

93.Агрессиянинг қуйидаги қайси тури ўсмирлик даврида қиз болаларда ўғил болаларга нисбатан айниқса юқори даражада бўлиши кузатилади?
a) бевосита жисмоний агрессия; b) билвосита жисмоний агрессия;             c) бевосита вербал агрессия; d) билвосита вербал агрессия.  
           
94.Ўсмирлик даврида боланинг айрим фанларга кўпроқ қизиқиб қолиши кўпинча нимага боғлиқ бўлади?
a) фаннинг қизиқлиги; b) ота-онанинг ушбу фандан яхши хабардорлиги; c) ушбу фанни ўрганишнинг келажакда қайсидир касбни эгаллаш учун зарурлигини тушуниш; d) фан ўқитувчисининг ўқитиш методикаси  ёқиши.           
 
95.Илк ўспиринликда қайси эмоционал ҳолатнинг умумий даражаси бошқа ёш даврларига нисбатан юқори бўлади?
a) қувонч; b) уятчанлик; c) хавотирланиш; d) ҳайратланиш.           

96.Илк ўспиринликда ўзини ўйлантирадиган саволларга жавоб топиш учун шахснинг кимга ёки нимага мурожаат қилиш даражаси ортади?
a) ўқитувчиларга; b) илмий ва бадиий адабиётларга; c) ота-онага;                      d) тенгдошларга.

97.Илк ўспиринлик ёшида одам ўзини яхшироқ билиш учун қуйидаги усулларнинг қайси биридан кўпроқ фойдалана бошлайди?
a) тенгдошлар берадиган тавсифларни йиғиш; b) ўзини-ўзи кузатиш ва таҳлил қилиш; c) ўқитувчилардан тавсиф сўраш; d) ота-онанинг фикрини билиш.           
           
98.Илк ўспиринликда ўқувчилар томонидан ўқитувчининг қандай сифатига талаб айниқса ортади?
a) ўқитувчининг методик маҳоратига; b) ўқитувчининг ўқувчи шахсини тушуна олиш қобилиятига; c) ўқитувчининг адолатли қарор қабул қила олиш имкониятига; d) ўқитувчининг ўқувчи ота-онаси билан алоқа ўрнатиш даражасига.           
 99.Илк ўспиринлик даврида тафаккур жараёнларидаги қандай фарқлар айниқса яққол нмоён бўла бошлайди?
a) индивидуал-психологик хусусиятлар билан боғлиқ фарқлар;                  b) ижтимоий-демографик хусусиятлар билан боғлиқ фарқлар; c) жинсий хусусиятлар билан боғлиқ фарқлар; d) барча жавоблар тўғри.           

100.Касбий шаклланишнинг оптация босқичи қандай босқич ҳисобланади?
a) касбий фаолият билан шуғулланиш босқичи; b) касбий малакаларни ошириш босқичи; c) касбий йўналишни танлаш босқичи; d) касбий фаолиятни якунлаш босқичи.
 
101.Таълим жараёнида ўқитувчи ўқувчининг аввало ўқитувчининг қандай фаоллигини бошқариши кўзда тутилади?
a) шахслараро муносабатлардаги фаоллик; b) ижтимоий фойдали фаолиятдаги фаоллик; c) билиш соҳасидаги фаоллик; d) жисмоний фаоллик.

102. Ўқув фаолиятининг операцион компоненти нималарни ўз ичига олади?
a) ўқувчининг ўқув мотиви; b) ўқув фаолиятини назорат қилиш жараёни; c) ўқув фаолиятини баҳолаш жараёни; d) ўқув топшириқларини бажаришга қаратилган хатти-ҳаракатлар.

103. Рамзий кўргазмалилик кўргазмалиликнинг қандайтури билан бевосита боғлиқ?
a) предметли кўргазмалилик; b) тасвирий кўргазмалилик; c) нутқий кўргазмалилик; d) тўғри жавоб йўқ.

104.Машқ малакаларнинг шаклланиши ва мустаҳкамланишига хизмат қилиши учун қандай талабларга жавоб бериш керак?
a) машқлар эркин ихтиёрий тарзда бажарилишига имконият бериш керак; b) машқларни давомий танаффуслар билан ўтказиш зарур; c) машқлар мақсадини уларни бажариш давомида аниқлаштириш керак; d) машқлар аста секин мураккаблаштирилиши лозим.

105.Ўқитувчининг ўз психик ҳолатини бошқариш қобилияти қандай турдаги педагогик қобилият ҳисобланади?
a) академик қобилият; b) шахс билан боғлиқ қобилият; c) дидактик қобилият; d) ташкилий-коммуникатив қобилият.

106.Қайтаришдан ташқари ўқув материалини ўзлаштириш воситасига нима киради?
a) материалга нисбатан установка; b) машқлар; c) материалнинг ҳажми; d) материалнинг эмоционал хусусиятлари.

107.Билимларни ўзлаштириш жараёнининг бўғинлари қайси жавобда тўғри кетма кетликда келтирилган?
1)ахборотни қабул қилиш; 2)маълумотларни амалиётда қўллаш; 3) маълумотларни эсда олиб қолиш ва эсда сақлаш; 4)материални англаш, уни қайта ишлаш. 
a) 1,2,3,4; b) 1,4,2,3; c) 1,4,3,2; d) 1,2,3,4. 

108.Меҳнат тарьия омилига айланиши учун қандай талаблар бажарилиши керак?
a) меҳнат инсоннинг ўзига фойда келтирадиган бўлиши керак; b) меҳнат фаолияти доимий равишда ташқаридан бошқарилиши керак; c) меҳнат ўқувчига қизиқ ва унинг кучига лойиқ бўлиши керак; d) меҳнат фақат индивидуал амалга оширилиши керак.

109.Ўқувчилар билан маънавий-ахлоқий мавзуларда суҳбат ўтказишда қандай қойдаларга риоя этиш керак?
a) суҳбат давомида ўқувчиларни ахлоқий масалалар юзасидан фикр юритишга, фаол фикр алмашишга ундаш керак; b) суҳбат аниқ сабаб, бирор воқеа-ҳодсага бағишлаб ўтказилиши лозим; c) суҳбатни ёрқин, эмоционал таъсирчан аниқ мисоллардан бошлаш зарур; d) барча жавоблар тўғри. 

110.Ўқитувчининг ўқувчи ўзини-ўзи тарбиялаши жараёнидаги роли нимада?
a) ўқитувчи ўқувчининг ўзини-ўзи тарбиялаш жараёнини бошқаради; b) ўқитувчи ўқувчининг ўзини-ўзи тарбиялаш натижаларини баҳолайди; c) ўқитувчи ўзқувчида ўзини-ўзи тарбиялаш ва ўзгартириш истагини уйғотади; d) ўқитувчи ўқувчининг ўзини-ўзи тарбиялаш дастурини ишлаб чиқади.

111.Тарбияга берилган қуйидаги таърифларнинг қайси бири унинг моҳиятини аниқ акс эттиради?
a) тарбия – шахсни жамият ҳаётининг турли соҳаларига оид илмий маълумотлар билан қуроллантириш жараёни; b) тарбия – атроф оламдаги воқеа ҳодисаларни рационал тушунтириш қобилиятини шакллантириш жараёни; c) тарбия – шахсда ижтимоий аҳамиятли эҳтиёжларни шакллантириш жараёни; d) тарбия – шахснинг илмий дунёқарашини шакллаштириш учун ташкил этиладиган тизимли жараён.

112.Ўқув материалининг эмоционал хусусиятлари деганда нима тушунилади?
a) ўқув материалида ҳиссий кечинмалар ҳақида маълумот берилиши; b) ўқув материалини ўзлаштириш натижасида шахсда бошқа одамларнинг ҳис-кечинмаларини тушуниш қобилятининг ривожланиши; c) ўқув материалининг мазмуни шахсда ҳар хил ҳис-кечинмаларни уйғотиши; d) ўқув материалида тасвирланган турли ҳиссий ҳолатлар ҳақида шахснинг нотўғри хулосалар чиқариши.
113.Муайян фанга қизиқиш билвосита қизиқиш экани нимани англатади?
a) шу фанга яқин бошқа фанларга ҳам қизиқиш мавжудлиги; b) шу фанга ўқитувчининг ўқитиш услуби сабабли қизиқиш; c) шу фанга қизиқишнинг етарлича барқарор эмаслиги; d) шу фанга қизиқиш унинг аҳамиятини чуқур англаш сабабли экани.

114.Ўқув материали ўзлаштирилишининг самарадорлигига таъсир кўрсатувчи қуйидаги омилларнинг қайси бири ташқи омилга киради?
a) ўқув материалига нисбатан шахс установкалари; b) ўқув материалининг мазмуни; c) ўқув материалининг мураккаблик даражаси; d) b ва c жавоблар тўғри. 

115.Л.С.Виготскийнинг илмий таълимотига кўра таълим ва психик тараққиёт ўртасидаги муносабат қандай бўлиши керак?
a) таълим психик тараққиётни ўз кетидан етаклаши керак; b) таълим психик тараккиётга эргашиши лозим; c) таълим ва психик тараққиёт жараёни ёнма ён давом этиши зарур; d) таълим психик тараққиётга сезиларли таъсир кўрсатмайдиган жараён.

116.Қуйидаги олимларнинг қайси бири педагогик қобилиятлар муаммосини алоҳида чуқур ўрганган?
a) Ф.Н.Гоноболин; b) М.Г.Давлетшин; c) В.А.Крутецкий; d) Б.М.Теплов. 

117.Ўқитувчи томонидан педагогик мулоқот меъёрининг бузулиши натижасида ўқувчида вужудга келувчи салбий психологик ҳолат қандай аталади?
a) ятрогения; b) дидактогения; c) абстиненция; d) деменция.

118.Педагогик фаолиятнинг қуйидаги натижаларидан қайси бири фаолиятнинг психологик маҳсули ҳисобланади?
a) ўқитиш методикасининг такомиллаштирилиши; b) ўқувчи шахсида ўзини-ўзи тарбиялаш истагининг кучайтирилиши; c) очиқ кўргазмали дарс машғулотининг ўтказилиши; d) ўқувчиларга адолатли баҳо қўйилиши.

119.Синфда муайян мавқени эгаллаш истаги қандай ўқув мотивига мисол бўлади?
a) ташқи мотив; b) ички мотив; c) ижтимоий мотив; d) а ва с жавоблар тўғри. 

120.Ўқиш жараёнида ҳарфлар шаклини фарқлаш қандай малакага мисол бўлади?
a) сенсор малака; b) мотор малака; c) интеллектуал малака; d) сенсомотор малака.           
          
            ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ

1. Большой психологический словарь/ Под редакцией Б.Г.Мещерикова, В.П.Зинченко. –3-е изд., доп. и перераб. – СПб.: ПРАЙМ-ЕВРОЗНАК, 2006. – 672 с.
2. Венгер Л.А., Мухина В.С.Психология: Учеб. Пособие для учащихся пед уч-щ. – М.: Просвещение, 1988. – 336 с.
3. Возрастная и педагогическая психология: Учебник для студентов пед. ин-тов/ В.В.Давыдов, Т.В.Драгунова, Л.Б.Ительсон и др.; Под ред. А.В.Петровского. – 2-е изд., испр. и доп. – М.: Просвещение, 1979. – 288 с.   
4. Ефимкина Р.П. Психология развития. Методические указания. – Новосибирск, Новосибирский гос. ун-т, 2004. – 54 с.
5. Ёш психологияси ва педагогик психология: Пед. ин-т. талабалари учун ўқув қўлланма/ М.Г.Давлетшин умумий таҳрири остида. – Т.: Ўқитувчи, 1974. – 194 с.
6. Кон И.С. Психология ранней юности: Кн. для учителя. – М.: Просвещение, 1989. – 255 с.
7. Кордуэлл М. Психология. А-Я: Словарь-справочник/ Пер. с англ. К.С.Ткаченко. – М.: ФАИР-ПРЕСС, 1999. – 448 с.
8. Майерс Д. Психология/ Пер. с англ. И.А.Карпиков, В.А.Старовойтова. – Мн.: ООО  «Попурри», 2001. – 828 с.
9. Немов Р.С. Психология: Учеб. для студ. высш. пед. учеб. заведений: В 3 кн. – 3-е изд. – М.:Гуманит. изд. центр ВЛАДОС, 1999. – Кн.2.: Психология образования. – 608 с.
10. Практикум по возрастной и педагогической психологии: Учеб. пособие для студентов пед. ин-тов/ А.А.Алексеев, И.А.Архипова, В.Н.Бабий и др.; под ред. А.И.Щербакова. – М.: Просвещение, 1987. – 255 с.
11. Психологический атлас человека /Под ред. А.А.Реана. – СПб.: ПРАЙМ-ЕВРОЗНАК, 2006. – 651 с.
12. Психология. Словарь/ Составитель: Л.А.Карпенко; под. общ. ред. А.В.Петровского, М.Г.Ярошевского.– 2-е изд., испр. и доп. – М.: Политиздат, 1990. – 494 с.
13. Психология: Учебник /В.М.Аллахвердов, С.И.Богданова и др.; Отв. ред. А.А.Крылов.–2-е изд., перераб. и доп.– М.: Изд-во Проспект, 2004.-752 с.
14. Психология. Учебник для гуманитарных вузов/ Под общ. ред. В.Н.Дружинина. – СПб.: Питер, 2002. – 656 с.
15. Рогов Е.И.Настольная книга практического психолога: Учеб. пособие: В 2 кн. – 3-е изд. – М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС, 1999. – Кн.2. Система работы психолога с детьми разного возраста. – 384 с.
16.Фридман Л.М., Кулагина И.Ю. Психологический справочник учителя. – М.: Просвещение, 1991. – 288 с.
17. Фридман Л.М. Психология воспитания. Книга для всех, кто любит детей. – М.: ТЦ «Сфера», 1999. – 208 с.
18. Чистякова М.И. Психогимнастика/ Под ред. М.И.Буянова. – М.: Просвещение, 1990. – 128 с.
ИЛОВА

ЁШ ПСИХОЛОГИЯСИ ВА ПЕДАГОГИК ПСИХОЛОГИЯ  ФАНЛАРИДАН НАЗОРАТ ТОПШИРИҚЛАРИНИНГ ЖАВОБЛАРИ

I ҚИСМ: ЁШ ПСИХОЛОГИЯСИ ВА ПЕДАГОГИК ПСИХОЛОГИЯ  ФАНЛАРИДАН БОШҚОТИРМАЛАРНИНГ ЖАВОБЛАРИ

I ТОПШИРИҚ

Ёш психологияси ва педагогик психология фанларининг тадқиқот методлари

№	

Методлар

	Олимлар	
		Ф.Гальтон	А.Гезелл	Ж.Пиаже	Л.С.Виготский	Э.Крепелин	Я.Морено 	А.Ф.Лазурский 	
1	Эгизаклар методи	√							
2	Клиник суҳбат методи			√					
3	Социометрия методи						√		
4	Табиий эксперимент методи							√	
5	Проектив метод					√			
6	Генетик кесимлар методи		√						
7	Экспериментал генетик метод				√				

II ТОПШИРИҚ

Ёш психологияси фанининг алоҳида тадқиқот соҳалари

1

3

2

Акмеология

 Пренатал

 психология

   Герантопсихология

1	Етуклик даври психологияси	
2	Кексалик даври психологияси	
3	Ҳомила даври психологияси	
III ТОПШИРИҚ

Ёш психологияси ва педагогик психология фанларининг шаклланишига катта ҳисса қўшган олимлар ҳамда уларнинг асарлари

№	
Асарлар

	
Асар
тартиб рақами
	
Олим
тартиб рақами	
Олимлар	
№	
1	“Одам тарбия предмети сифатида” 
(1868-1869)
	
1	
7	
У.Джемс	1	
2	“Ўқитувчилар билан психология ҳақида суҳбатлар” (1902)
	
2	
1	
А.П.Нечаев	2	
3	“Бола руҳияти”
(1888)

3	
8	
К.Бюллер	3	
4	“Тарбиячи ва ўқитувчилар учун психологик очерклар”
(1901-1908)
	
4	
2	
А.Гезелл	4	
5	“Олти ёшгача бўлган давр психологияси”(1915)

5	
10	
Э.Шпрангер	5	
6	“Болаларнинг оиладаги тарбияси ва унинг аҳамияти” (1912)
	
6	
6	
П.Ф.Лесгафт	6	
7	“Ўспиринлик даври психологияси”(1924)

7	
5	
К.Д.Ушинский	7	
8	“Мактабгача ёшдаги боланинг ақлий ривожланиши” (1925)
	
8	
4	
В.Прейер	8	
9	“Ўспиринлик”
(1904)

9	
9	
Г.Холл	9	
10	“Боланинг маънавий ривожланиши”
(1918)
	
10	
3	
В.Штерн	10	

IV ТОПШИРИҚ

Ёш психологияси фанида психик ривожланишни 
даврлаштириш муаммоси 

21		
20	VI	

Хронологик ёш чегаралари

19		
18		
17		
16	V	
15		
14		
13		
12		
11	IV	
10		
9		
8		
7		
6	III	
5		
4		
3		
2	II	
1		
0	I	

№	
Ёш босқичлари
	
I	Гўдаклик
	
II	Илк болалик 
	
III	Мактабгача ёш даври
	
IV	Кичик мактаб ёши
	
V	Ўсмирлик
	
VI	Ўспиринлик
	
V ТОПШИРИҚ

Психик ривожланиш ҳақидаги назария ва таълимотлар

1-Вазифа

№	

Илмий тушунчалар 

	Олимлар	
		А.Адлер	Д.Б.Эльконин	Ж.Пиаже	З.Фрейд	Л.Колберг	Э.Эриксон	Л.С.Виготский	
1	Эгоцентризм
			√				
	
2	Эдип комплекси
				√				
3	Тараққиётнинг энг яқин зонаси
							√	
4	Етакчи фаолият
		√						
5	Декаляж
			√					
6	Кемтиклик комплекси
	√							
7	Психологик ҳимоя
				√				
8	Ёш инқирози
							√	
9	Ижтимоий-психологик идентификация
						√		
10	Аҳлоқий дилемма
					√			

2-Вазифа

Психик тараққиёт босқичларининг номи ва умумий таснифдаги тартиб рақами
	
Генитал босқич	Фаллик босқич	Орал босқич	Латент босқич	Анал босқич
	
1	2	3	4	5	1		2	3	4	5	1	2	3	4	5	1	2	3	4	5	1	2	3	4	5	

3-Вазифа

№	Психик 
ҳолат ва хусусиятлар	№	Психик 
ҳолат ва хусусиятлар
	
1	Атроф оламга ишонч	9	Ўзига берилишлик	
2	Ташаббускорлик	10	Ролларнинг чалкашиши	
3	Ҳаётий фаоллик	11	Уялиш ва иккиланиш	
4	Яқин муносабатларга интилиш	12	Айбдорлик ҳисси	
5	Эго-интеграция	13	Атроф оламга ишончсизлик	
6	Мустақиллик ҳисси	14	Кемтиклик ҳисси	
7	Эго-идентификация	15	Ёлғизланишга ҳаракат қилиш	
8	Меҳнатсеварлик 	16	Афсусланиш	

Жавоблар майдони	
1
	2	3	4	5	6	7	8	
13
	12	9	15	16	11	10	14	

4-Вазифа

№	Интеллектуал фаолият хусусиятлари
	
1	Боланинг ўзини муайян ҳаракат иштирокчиси сифатида англай бошлаши 	
2	Боланинг нарса-буюмларни фақат бир белгисига мувофиқ таснифлай олиши	
3	Боланинг мантиқий фикрлашга ва тахминларни тизимли текширишга қодир бўлиши	
4	Боланинг нарса-буюмларни муайян сўз ва образлар орқали ифодалай олиши 	
5	Боланинг мақсадли ҳаракатни амалга оширишга қодир бўлиши	
6	Боланинг миқдор, ҳажм ва вазн сақланиши қонунларини тушуна олиши	
7	Боланинг назарий, мафкуравий муаммолар билан, келажак билан қизиқа бошлаши	
8	Боланинг нарса-буюмларни бирор белгиси бўйича тартиблаштиришга қодир бўлиши 	

№	Интеллектуал тараққиёт босқичлари	Жавоблар майдони	
I	Сенсомотор интеллект босқичи	1
	5	
II	Операцияларгача бўлган босқич	2
	4	
III	Конкрет операциялар босқичи	6	8
	
IV	Формал операциялар босқичи	3	7
	
VI ТОПШИРИҚ

Психик тараққиёт қонуниятлари ва етакчи фаолият турлари

№	
1-устун	
2-устун	
3-устун

Психик ривожланиш қонуниятларининг мазмуни
	
1	Психик ривожланиш давомида турли психик функциялар тараққиётининг нотекис кечиши
	Кумулятивлик қонунияти	
5	
2	Нисбатан суст ривожланган психик функциялар вазифасининг қисман бошқа функциялар томонидан бажарилиши   	Гетерохронлик қонунияти	
1	
3	Психик функцияларнинг ўзаро алоқадорликда тараққий этиши
	Сензитивлик қонунияти	
4	
4	Психик ривожланишнинг муайян даври маълум психик   функциялар ривожланиши учун қулай давр бўлиши 	Компенсация қонунияти	
2	
5	Психик ривожланиш давомида психик функциялар ва хусусиятлардаги ўзгаришларнинг тўпланиб бориши
	Интеграция қонунияти	
3	

Турли ёш даврларида етакчи фаолият турлари
	
1	Сюжетли-ролли ўйин

	Гўдаклик даври	
5	
2	Ўқув фаолияти 

	Илк болалик даври	
3	
3	Предметли-манипулятив фаолият 

	Мактабгача ёш даври	
1	
4	Интим-шахсий мулоқот 

	Кичик мактаб ёши	
2	
5	Бевосита эмоционал мулоқот

	Ўсмирлик даври	
4	

VII ТОПШИРИҚ

 Онтогенезда шахс тарақиётининг умумий хусусиятлари 

Ёш даврлари	
Шахс ривожланишидаги етакчи жараёнлар нисбати 

Илк болалик  ёши
Мактабгача ёш 
Кичик мактаб ёши 	индивидуализация  >
адаптация	адаптация  >
индивидуализация	интеграция  >
индивидуализация	
Ўрта 
мактаб 
ёши	индивидуализация  >
адаптация	адаптация >
индивидуализация	интеграция >
индивидуализация	
Катта 
мактаб 
ёши	индивидуализация  >
адаптация	адаптация >
индивидуализация	интеграция >
индивидуализация	

VIII ТОПШИРИҚ

Онтогенезнинг илк босқичларида психик тараққиёт хусусиятлари

№	Психик ривожланишнинг муайян даврига хос хусусиятлар	Психик ривожланиш даврлари	
		Чақалоқлик	Гўдаклик	Илк болалик	
1	Болада кўргазмали-образли тафаккур шакллана бошлаши 			√	
2	Боланинг кўзгуда ўз аксини катталар ёрдамисиз танишни бошлаши			√	
3	Бола туғулганидаёқ мавжуд бўлган шартсиз рефлексларнинг кўпчилиги йўқолиб кетиши		√		
4	Болада турли жинсдаги кишиларга нисбатан ҳар хил реакция кузатила бошланиши 		√		
5	Боланинг товушларни баландлик ва тембр хусусиятларига кўра фарқлай  бошлаши 	√			
6	Боланинг атрофдаги одамлар нутқида диққатни жамлай бошлаши		√		
7	Бола нутқи ривожланишида “сўз-гап” босқичининг бошланиши			√	
8	Болада ҳамдардлик қилишга хос илк хатти-ҳаракатларнинг  кузатилиши 		√		
9	Бола юзида шаклан табассумга ўхшаш ҳаракатларнинг илк бора кузатилиши	√			
10	Болада муайян нарса-буюмлар ўзига тегишли эканини қайд этиш хусусияти шаклланиши			√	

IХ ТОПШИРИҚ

Мактабгача ёш даврида психик ривожланиш хусусиятлари

	1.Онтогенездаги психик ривожланиш давомида энг аввал ... пайдо бўлади
	
қойдали ўйин
	предметли ўйин	ролли ўйин	
2.Қойдали ўйинлар болаларда  ... нинг ривожланиши учун ўта муҳим аҳамиятга эгадир
	
қизиқишлар
	дунёқараш	иродавий сифатлар	
3.Мактабгача ёш даврида тахминан 4 ёшдан бошлаб ...
	
болалар шаклларнинг контурини ажрата олади	эмоциялар амбивалентлиги ҳодисасини тушуна олади	чин ва намойиш этилаётган эмоцияларни ажрата олади	
4.Мактабгача ёшда яққол намоён бўладиган тафаккур эгоцентризми асосан ... гача деярли бутунлай йўқолиб кетади	
8-9 ёш
	12-14 ёш	16-18 ёш	
5.Мактабгача ёшдаги боланинг ўзига унчалик қизиқ бўлмаган топшириқни узоқ вақт бажаришга қодирлиги унинг мактаб таълимига ... жиҳатдан тайёрлигини билдиради	
интеллектуал
	эмоционал	социал	
6.Муваффақиятга интилиш мотивациясида гендер фарқлар  тахминан ... ёшдан намоён бўла бошлайди 	
3-4 ёш
	5-6 ёш	7-8 ёш	
7.Режисёрлик ўйини ... нинг бир тури бўлиб ҳисобланади
	
предметли ўйин
	сюжетли-ролли ўйин 	дидактик ўйин	
8.Расм чизишда мактабгача ёшдаги болалар ... дан кейингина рангни нарса-буюмларнинг муҳим белгиси сифатида ишлата бошлайди 	
2 ёш
	4 ёш	6 ёш	
9.Мактабгача ёшдаги болаларнинг агрессив ҳаракатларида 3 ёшдан 5 ёшгача ...
	
вокал ҳаракатлар камаяди ва мотор ҳаракатлар кучаяди	вокал ҳаракатлар кучаяди ва мотор ҳаракатлар камаяди	вокал ҳаракатлар ҳам, мотор ҳаракатлар ҳам камаяди 	
10. ... дан қўрқиш мактабгача ёш даврида пайдо бўлади
	
нотаниш одамлар	қоронғулик	ўлим

Х ТОПШИРИҚ

Кичик мактаб ёши даврида психик ривожланиш хусусиятлари

№	

Кичик мактаб ёшига хос хусусиятлар ҳақидаги мулоҳазалар

Жавоб майдони

1	а)ўқув фаолиятида дастлаб ижтимоий мотивлар устун бўлади	а	
	б) ўқув фаолиятида дастлаб билиш мотиви устун бўлади	б	

2	а)кўргазмали-образли тафаккур таркиб топади	а	
	б)сўз-мантиқий тафаккурнинг таркиб топади	б	

3	а)хулқ-атворда импульсивликнинг ортади	а	
	б)хулқ-атворда импульсивликнинг камаяди	б	

4	а)дўстлашиш мотивлари орасида ташқи мотивларнинг роли ортади	а	
	б)дўстлашиш мотивлари орасида ташқи мотивларнинг роли камаяди	б	

5	а)бориш таъқиқланган жойларга қизиқиш ортади	а	
	б)бориш таъқиқланган жойларга қизиқиш камаяди	б	

6	а)билиш жараёнларида ихтиёрийлик ортади	а	
	б)билиш жараёнларида ихтиёрийлик пасаяди	б	

7	а)танбеҳни тенгдошлар орасида оғир қабул қилиш кузатилади	а	
	б)танбеҳни тенгдошлар орасида жиддий қабул қилмаслик кузатилади	б	

8	а)эмоциялар амбивалентлиги ҳодисасини тушуниш кузатилади	а	
	б)эмоциялар амбивалентлиги ҳодисасини тушунмаслик кузатилади	б	

9	а)ўзига-ўзи берадиган баҳо педагогик баҳога боғлиқ бўлади	а	
	б) ўзига-ўзи берадиган баҳо педагогик баҳога боғлиқ бўлмайди	б	

10	а)тафаккурда консервация хусусияти шаклланган бўлади	а	
	б)тафаккурда консервация хусусияти шаклланмаган бўлади	б	

ХI ТОПШИРИҚ

Ўсмирлик даврида психик ривожланиш хусусиятлари

№	

Ўсмирлик даврида ривожланиши кучаядиган ёки сусаядиган хусусиятлар

Кучаяди	

Сусаяди	

1	
Болада характер акцентуациясининг вужудга келиш эҳтимоли 	
√

2	
Боланинг тенгдошлар референт гуруҳидаги комфорлик даражаси  	
√	

3	
Бола механик хотирасининг ривожланиши	

√	

4	
Боладаги аффилиация эҳтиёжи	
√

5	
Боладаги ўқув фаолиятига нисбатан қизиқиш	

√	

6	
Боланинг катталар билан мулоқот эҳтиёжи	

√	

7	
Боладаги автономияга бўлган эҳтиёж	
√

8	
Бола шахси ривожланишида адаптация жараёнининг даражаси	

√	

9	
Бола сўз-мантиқий тафаккурининг ривожланиши	
√

10	
Бола учун ўқитувчи мавқеининг иррадиация даражаси	

√	

11
	
Боладаги катталик ҳисси	
√		

12
	
Боланинг ўқув фаолиятида яхши баҳо олишга қизиқиш даражаси
		
√	

ХII ТОПШИРИҚ

Илк ўспиринлик даврида психик ривожланиш хусусиятлари

№	

Илк ўспиринлик даврида ўғил ва қиз болаларга хос бўлган психологик хусусиятлар

1	Ўзи каби жинсга мансуб одамлар орасидан дўст танлаш эҳтимолининг пасайиши, аммо танишлар сонининг ортиши	
2	Дўст сифатида тенгдошлардан кейинги ўринда ёши каттароқ одамларга кўпроқ ихтиёр берилиши	
3	Шахсий кундаликларда эмоционал кечинмалар тавсифининг нисбатан катта ўрин эгаллаши	
4	Жинслараро муносабатларда маънавий яқинлик эҳтиёжининг нисбатан кечроқ етилиши 	
5	Ҳақиқий дўстликнинг мавжудлигига нисбатан оптимистик муносабат даражасининг ортиши	
6	Касб танлашда шахсий имкониятларга нисбатан танқидчанлик даражасининг юқорироқ бўлиши	
7	Касбий ориентацияда ижтимоий-гуманитар ва бадиий йўналишларнинг устунлик қилиши	
8	Яхши кўриладиган ўқитувчининг инсонни тушуниш қобилияти отанинг шундай қобилиятидан юқорироқ баҳоланиши	
9	Келажакда танланадиган касбга нисбатан қўйиладиган талаблар даражасининг  юқори бўлиши	
10	Билиш соҳасидаги қизиқишларда аниқлик ва дифференциациянинг нисбатан юқори бўлиши 	

Жавоблар майдони

Ўғил болалар
	
Қиз болалар	

1√
	
2	
3	
4√	
5	
1	
2√	
3√	
4	
5√	

6√
	
7	
8	
9√	
10√	
6	
7√	
8√	
9	
10	

ХIII ТОПШИРИҚ

Таълим жараёнида қўлланувчи кўргазмали қурол ва воситаларнинг турлари

№	

Кўргазмали қурол ва воситалардан намуналар

Кўргазмалилик турлари	
1	Чизмалар, схемалар	Предметли кўргазмалилик	
2	Кўргазмали тажрибалар	2	6	
3	Оғзаки мисоллар	Тасвирий кўргазмалилик	
4	Жадваллар, диаграммалар	1	4	
5	Образли нутқ	Нутқий кўргазмалилик	
6	Экскурсиялар, саёҳатлар	3	5	

ХIV ТОПШИРИҚ

Таълим жараёнида ўқувчилар ўқув мотивацияси муаммоси

1-Вазифа

№	

Ўқув мотивларига таянч бўладиган омиллар

Ўқув мотивларига қувват берувчи 
манбалар	
1
	Шахснинг фаолликка бўлган эҳтиёжи	Ички манбалар	
2
	Шахснинг ҳаётий идеаллари	1	2	3	4	5	6	
3
	Шахсга жамият қўювчи талаблар	Ташқи манбалар	
4
	Шахснинг ахборотга бўлган эҳтиёжи	1	2	3	4	5	6	
5
	Шахснинг қизиқишлари	Шахсий манбалар	
6
	Шахсни қуршаб турган шарт-шароит	1	2	3	4	5	6	
2-Вазифа

№	

Муваффақиятга интилиш ёки муваффақиятсизликдан қочишга мотивлашган ўқувчининг хусусиятлари

	

Муваффақиятга эришишга интилиш
мотиви	

Муваффақиятсизликка учрашдан қочиш
 мотиви	
1	Фаолият самарадорлиги ташқи 
назоратга унчалик боғлиқ 
эмаслиги	√		
2	Масъулиятли топшириқларни бажаришда  улардан воз кечишга ёрдам берувчи сабабларни қидириш		√	
3	Экстремал мақсадларни, яъни ёки ўта осон, ёки жуда қийин мақсадларни ўз 
олдига қўйиш		√	
4	Вақт танқислиги шароитида муаммоли мазмундаги топшириқни бажаришда иш самарадорлигининг одатда ортиши 	√		
5	Муваффақият ва муваффақиятсизлик кетма кет рўй берганда муваффақиятга муболағали баҳонинг берилиши 		√	
6	Кўпинча мураккаблик даражаси ўртача ёки бироз юқори бўлган мақсадларни ўз олдига қўйиш	√		
7	Бирор топшириқни бажаришда муваффақиятсизлик рўй берганда унга қизиқишнинг кўпинча ортиши 	√		
8	Муваффақият ва муваффақиятсизлик кетма кет юз берса муваффақиятсизлик муболағали даражада баҳоланиши	√		
9	Вақт танқислиги шароитида муаммоли мазмундаги топшириқни бажаришда иш самарадорлиги одатда пасайиши		√	
10	Бирор топшириқни бажаришда муваффақиятсизлик рўй берганда унга қизиқишнинг кўпинча камайиши		√	
    
ХV ТОПШИРИҚ

Таълим самарадорлигига таъсир кўрсатувчи омиллар

№	

Таълим самарадорлигига таъсир кўрсатувчи ташқи омиллар

№	

Таълим самарадорлигига таъсир кўрсатувчи 
ташқи омилларнинг 
тавсифи
	
1	Ўқув материалининг шакли	1	Ўқув материалида акс этувчи маълумотларда ифодалунувчи омил
	
2	Ўқув материалининг эмоционал хусусиятлари	2	Ўқув материалининг қандай кўринишда тақдим этилишида ифодаланувчи омил
	
3	Ўқув материалининг ҳажми	3	Ўқув материалини ўзлаштиришга сарф этиладиган вақт ва хатолар миқдорида ифодаланувчи омил
	
4	Ўқув материалининг англанганлик даражаси	4	Ўқув материалини ўзлаштириш муайян вазифаларни ҳал этишга қанчалик кераклигида ифодаланувчи омил
	
5	Ўқув материалининг мазмуни	5	Ўқув материалини тушуниш шахс тегишли билимларга қанчалик эгалигига боғлиқлигида ифодаланувчи омил
	
6	Ўқув материалининг аҳамият даражаси	6	Ўқув материалинининг таркибий қисмлари ўртасидаги алоқа қандай ўрнатилишида ифодаланувчи омил
	
7	Ўқув материалининг мураккаблик даражаси	7	Ўқув материали таркибига кирувчи алоҳида элементлар миқдорида ифодаланувчи омиллар
	
8	Ўқув материалининг таркибий тузилиши	8	Ўқув материали шахсда қанчалик муайян ҳис-кечинмаларни уйғотишида ифодаланувчи омиллар

Жавоблар майдони

1

2
	2

8	3

7
	4

5	5

1	6

4	7

3	8

6	

ХVI ТОПШИРИҚ

Ўқувчилар хулқ-атворининг салбий шакллари 
ва уларнинг сабаблари

№	

Салбий хулқ-атвор 
Сабаблари

Салбий хулқ-атвор шакллари

Жавоблар
майдони

1	Боланинг фақат оғир, балки нисбатан енгил меҳнат фаолияти ҳам ота-она томонидан чегараланиши

Қайсарлик

5	

6	
2	Боланинг ортиқча мақтанчоқлиги, гапдонлиги, ўзига эътибор қаратиш, бошқаларни ҳайратлантириш истаги
				
3	Боланинг тўғри йўналишда рўёбга чиқарилмай келаётган ички жўшқинлиги, ташаббускорлиги  

Ёлғончилик	

2	

7	
4	Боланинг жасурлик, мардлик асида нима эканини нотўғри тушуниши
				
5	Боланинг мустақилликка интилиши, шахсий хоҳиш-иродасини намойиш этишга ноўрин уриниши

Дангасалик 	

1	

10	
6	Бола ташаббускорлигининг катталар томонидан қўпол ва асоссиз равишда чекланиши
				
7	Боланинг жазо ҳамда таъқибдан хавотирланиши ва қўрқиши

Қўрслик	

8	

9	
8	Боланинг катталар томонидан ноҳақ равишда айбланиши 
				
9	Боланинг очиқ самимий муносабат билан дангаллик, чўрткесарликнинг ўзаро фарқини яхши тушунмаслиги

Интизомсизлик	

3	

4	
10	Боланинг ҳаракатларига ўқитувчи томонидан етарли эътибор ва рағбат кўрсатилмаслиги

ХVII ТОПШИРИҚ

Шахс ўзини-ўзи тарбиялашининг ёш билан боғлиқ хусусиятлари

№	
Ўзини-ўзи 
тарбиялаш 
йўналишлари
	
Ёш даврлари

Ўсмирлик 
даври
	
Илк ўспиринлик даври
	
Ўспиринлик- етуклик даври боши	
Етуклик даври ўрта босқичи 	
1	Ахлоқий ўзини-ўзи тарбиялаш		√			
2	Жисмоний ўзини-ўзи тарбиялаш	√				
3	Ижтимоий ўзини-ўзи тарбиялаш				√	
4	Касбий ўзини-ўзи тарбиялаш			√		
5	Иродавий ўзини-ўзи тарбиялаш	√				

ХVIII ТОПШИРИҚ

Тарбия институтларининг хусусиятлари

№	
Тарбия институтларининг хусусиятлари
	
Тарбия институтлари	
1	Айнан бир тарбиявий аҳамиятга эга таъсирни исталганча қайтадан амалга ошириш имкониятининг мавжудлиги	Оила	
		1	2	3	4	5	
2	Тарбиявий таъсир жараёнида болага индивидуал жиҳатдан ёндашиш имкониятининг нисбатан чегараланганлиги	Таълим муассасаси	
		1	2	3	4	5	
3	Тарбиявий таъсирнинг ушбу таъсирни амалага ошируви шахслар интеллектуал ва маданий тайёргарлик даражаси билан чегараланганлиги	ОАВ	
		1	2	3	4	5	
4	Шахс томонидан тарбиявий таъсир субъектларига хос қарашлар, қадриятлар намуна сифатида қабул қилиниши	Санъат ва адабиёт	
		1	2	3	4	5	
5	Шахснинг ахлоқий тарбияси билан параллел равишда тарбиявий таъсир ҳисобига унинг умумий маданияти юксалтирилиши	Референт гуруҳлар	
		1	2	3	4	5	

ХIХ ТОПШИРИҚ

Педагогик қобилиятлар психологияси

№	
Педагогик қобилиятларнинг алоҳида намуналари	
Педагогик қобилиятларнинг гуруҳлари

Шахс билан боғлиқ қобилиятлар
	
Дидактик қобилиятлар	
Ташкилий-коммуникатив қобилиятлар	
1	Болаларга нисбатан муҳаббат
	√			
2	Тушунтира олиш қобилияти
		√		
3	Ташкилотчилик қобилияти 
			√	
4	Сабр-тоқат, чидам, матонат
	√			
5	Мулоқотчанлик қобилияти
			√	
6	Педагогик хаёл
			√	
7	Академик қобилият
		√		
8	Педагогик кузатувчанлик
			√	
9	Ўзини-ўзи бошқара олиш 
	√			
10	Педагогик такт
			√	
11	Суггестив қобилият 
			√	
12	Нутқий қобилият
		√		
13	Диққатнинг тақсимланиши
			√	
  
ХХ ТОПШИРИҚ

Педагогик фаолиятда бошқарув услуби муаммоси

№	

Бошқарув услубларига хос хусусиятлар
	
Бошқарув услублари

Авторитар
услуб	
Демократикуслуб	
Либерал
услуб
	
1	Ўқувчиларга ташаббус кўрсатиш имкониятини бермаслик	√			
2	Ўқувчиларга кўпроқ таклиф шаклидаги кўрсатмалар билан мурожаат қилиш		√		
3	Ўқувчиларнинг хоҳиш-истакларини тушунаётгандек қилиб ўзини кўрсатиш			√	
4	Ўқувчиларни мақташ ва танқид қилишн маслаҳат билан уйғунлаштирилиши		√		
5	Ўқувчиларнинг имкониятларини ҳисобга олмай уларга талаб қўйиш	√			
6	Ўқувчиларга қўйилган аввалги талабларни ёдда тутмаслик			√	
7	Ўқувчи фаолиятидаги самарадорликка асосан мажбурлов хисобига эришиш	√			
8	Ўқувчиларга талаб қўйишда уларнинг оъектив имкониятларига эътиборли бўлиш		√		
9	Ўқувчиларга мурожаатда овоз оҳангининг буйруқнамо, кўрсатмалар қисқа бўлиши	√			
10	Ўқувчилар билан бўлган мулоқотни минималлаштиришга интилиш			√	
11	Ўқувчиларнинг ташаббус кўрсатишига кенг имконият яратиш		√		
12	Ўқувчиларга йўналтирилган тасоддифий таъсир натижасига нисбатан сезгир бўлиш 		√		
13	Ўқувчиларга кўпинча мулойим, авровчи оҳангда мурожаат қилиш 			√	
14	Ўқувчиларни рағбатлантириш ва жазолашнинг субъектив бўлиши	√			
15	Ўқувчилар жамоасининг ишини ўз ҳолига ташлаб қўйиш			√	

II ҚИСМ: ЁШ ПСИХОЛОГИЯСИ ВА ПЕДАГОГИК ПСИХОЛОГИЯ ФАНЛАРИДАН ТЕСТ ТОПШИРИҚЛАРИНИНГ ЖАВОБЛАРИ

№	Тўғри 
жавоб варианти	№	Тўғри 
жавоб 
варианти	№	Тўғри 
жавоб 
варианти	№	Тўғри 
жавоб 
варианти	
1	c	31	a	61	d	91	d	
2	d	32	d	62	a	92	c	
3	d	33	b	63	c	93	d	
4	b	34	b	64	c	94	d	
5	d	35	c	65	d	95	c	
6	d	36	b	66	c	96	b	
7	c	37	b	67	d	97	b	
8	b	38	d	68	a	98	c	
9	d	39	c	69	b	99	c	
10	d	40	b	70	b	100	c	
11	c	41	a	71	d	101	c	
12	b	42	a	72	c	102	d	
13	b	43	c	73	d	103	b	
14	b	44	b	74	b	104	d	
15	d	45	b	75	a	105	b	
16	c	46	c	76	b	106	b	
17	b	47	d	77	b	107	c	
18	a	48	b	78	d	108	c	
19	d	49	b	79	b	109	d	
20	c	50	c	80	b	110	c	
21	d	51	b	81	b	111	c	
22	c	52	d	82	d	112	c	
23	c	53	a	83	a	113	d	
24	d	54	a	84	b	114	d	
25	c	55	d	85	c	115	a	
26	c	56	c	86	d	116	a	
27	a	57	b	87	b	117	b	
28	b	58	d	88	c	118	b	
29	a	59	b	89	d	119	d	
30	b	60	d	90	b	120	a	
  Мундарижа

Тўпламнинг умумий ғояси ва мазмуни ҳақида..............................................3
I Қисм. Ёш психологияси ва педагогик психология фанларидан бошқотирмалар............................................................................................................5
I Топшириқ. Ёш психологияси ва педагогик психология фанларининг тадқиқот методлари.....................................................................................................5
II Топшириқ. Ёш психологияси фанининг алоҳида тадқиқот соҳалари......5
III Топшириқ. Ёш психологияси ва педагогик психология фанлари шаклланишига катта ҳисса қўшган олимлар ҳамда уларнинг асарлари................6
IV Топшириқ. Ёш психологиясида психик ривожланишни 
даврлаштириш муаммоси ..........................................................................................7
V Топшириқ. Психик ривожланиш ҳақидаги назария ва таълимотлар.......8 
VI Топшириқ. Психик тараққиёт қонуниятлари ва етакчи фаолият турлари........................................................................................................................10
VII Топшириқ. Онтогенезда шахс тарақиётининг умумий 
хусусиятлари..............................................................................................................11 
VIII Топшириқ. Онтогенезнинг илк босқичларида психик тараққиёт хусусиятлари..............................................................................................................11
IХ Топшириқ. Мактабгача ёш даврида психик ривожланиш 
хусусиятлари..............................................................................................................12
Х Топшириқ. Кичик мактаб ёши даврида психик ривожланиш хусусиятлари..............................................................................................................13
ХI Топшириқ. Ўсмирлик даврида психик ривожланиш хусусиятлари......14
ХII Топшириқ. Илк ўспиринлик даврида психик ривожланиш хусусиятлари..............................................................................................................15
ХIII Топшириқ.Таълим жараёнида қўлланувчи кўргазмали қурол ва воситаларнинг турлари.............................................................................................16
ХIV Топшириқ.Таълим жараёнида ўқувчилар ўқув мотивацияси муаммоси....................................................................................................................16
ХV Топшириқ. Таълим самарадорлигига таъсир кўрсатувчи омиллар.....18
ХVI Топшириқ.Ўқувчилар хулқ-атворининг салбий шакллари ва 
уларнинг сабаблари...................................................................................................19
ХVII Топшириқ. Шахс ўзини-ўзи тарбиялашининг ёш билан боғлиқ хусусиятлари..............................................................................................................20
ХVIII Топшириқ.Тарбия институтларининг хусусиятлари.........................20
ХIХ Топшириқ. Педагогик қобилиятлар психологияси..............................21
ХХ Топшириқ.Педагогик фаолиятда бошқарув услуби муаммоси............22
II Қисм. Ёш психологияси ва педагогик психология фанларидан тест топшириқлари............................................................................................................23  
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати.............................................................38
Илова. Ёш психологияси ва педагогик психология фанларидан назорат 
топшириқларининг жавоблари.................................................................................39